غلامعلي رحيمي
بهاي نفت خام در بازار آمريكا (بورس نيويورك) طي هفته گذشته (6 الي 13 سپتامبر) از يك روند كاهشي همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود 53/110 دلار در هر بشكه تا كمتر از 39/107 دلار در هر بشكه در تاريخ 10 سپتامبر كاهش يافت، ولي مجددا تا سطح 21/108 دلار افزايش يافت. طي هفته گذشته عمده ترين عوامل تضعيف‌كننده قيمت نفت خام در بازارهاي جهاني عبارتند از:

• پيش‌بيني آژانس بين‌المللي انرژي مبني بر كاهش قيمت نفت خام در بازارهاي جهاني در پي افت ارزش پول‌هاي رايج در اقتصادهاي نوظهور و تاثير منفي آن بر تقاضاي نفت خام در اين مناطق
• پيش‌بيني آژانس بين‌المللي انرژي مبني بر رشد عرضه جهاني نفت خام به دليل شرايط تقاضاي فصلي و عوامل دوره‌اي (به رغم وجود مشکلات پيش روي صنعت نفت ليبي)
• اعلام دبيرخانه سازمان كشورهاي صادركننده نفت (اوپك) مبني بر مطلوب بودن عرضه نفت‌خام در بازارهاي جهاني (به‌رغم افت شديد توليد نفت خام ليبي و پيش‌بيني درباره کاهش سهم اوپک از عرضه جهاني نفت در سال ٢٠١٤)، به دليل رشد برداشت نفت از ذخاير نفت شيل آمريکا و ديگر پروژه‌هاي توليدکنندگان غير عضو اوپک
• اعلام نگراني آژانس بين‌المللي انرژي از قيمت‌هاي بالاي نفت خام (به دنبال افزايش قيمت نفت خام در بازارهاي جهاني در پي اختلال در عرضه نفت خام ليبي و نگراني‌ها درباره حمله نظامي آمريکا به سوريه و احتمال سرايت آن به ديگر کشورهاي منطقه خاورميانه)
• كاهش 9/17 درصدي واردات نفت خام چين در ماه اوت 2013 نسبت به ماه ژوئيه و رسيدن آن به سطح 07/5 ميليون بشكه در روز، بر اساس آمار اوليه اداره گمرک چين
• كاهش 238 هزار بشکه‌اي واردات نفت خام آمريكا طي دوره 30 اوت الي 6 سپتامبر 2013 و رسيدن آن به سطح 017/8 ميليون بشکه در روز
• افزايش 124 هزار بشکه‌اي توليد نفت خام آمريكا طي دوره 30 اوت الي 6 سپتامبر 2013 و رسيدن آن به سطح 745/7 ميليون بشکه در روز
• كاهش 40 هزار بشکه‌اي خوراك روزانه پالايشگاه‌هاي آمريكا طي این دوره و رسيدن آن به سطح 896/15 ميليون بشکه در روز
• افزايش ارزش دلار در مقابل يورو طي دوره 11تا13 سپتامبر 
• تداوم بحران مالي منطقه يورو و نگراني اقتصادي در اين منطقه
• افزايش 190 هزار بشكه‌اي توليد روزانه نفت خام عربستان سعودي در ماه اوت و رسيدن آن به سطح 19/10 ميليون بشكه در روز (بالاترين حد خود در ٣٢ سال گذشته)، بر اساس تازه ترين گزارش آژانس بين‌المللي انرژي
• افزايش 110 هزار بشكه‌اي توليد روزانه نفت خام عراق در ماه اوت و رسيدن آن به سطح 17/3 ميليون بشكه در روز، بر اساس تازه ترين گزارش آژانس بين‌المللي انرژي
• اعلام وزير نفت عربستان سعودي مبني بر مطلوب بودن عرضه نفت خام در بازارهاي جهاني
• افزايش 340 هزار بشكه‌اي (7/1 درصدي) صادرات روزانه نفت خام اوپك (به استثناي آنگولا واكوادور) در 4 هفته منتهي به 21 سپتامبر در مقايسه با 4 هفته منتهي به 21 اوت و رسيدن آن به سطح 84/23 ميليون بشكه در روز، بر اساس پيش‌بيني موسسه اويل‌موومنتس
البته طي هفته گذشته، انتشار برخي اخبار و اطلاعات موجب تقويت قيمت نفت خام در بازارهاي جهاني شده و از كاهش بيشتر قيمت‌ها جلوگيري کرد. بر اين اساس طي دوره مذکور، عمده‌ترين عوامل تقويت‌کننده قيمت نفت خام در بازارهاي جهاني عبارتند از:
• افزايش برآورد اداره اطلاعات انرژي آمريکا و دبيرخانه اوپك از بهبود تقاضاي جهاني نفت خام در سال‌هاي آتي
• تداوم بحران سوريه و نگراني‌ها درباره تاثير اين بحران بر امنيت عرضه نفت خام در منطقه خاورميانه
• اعلام آژانس بين‌المللي انرژي مبني بر احتمال افت 500 هزار بشكه‌اي توليد نفت اوپک در نشست ماه دسامبر اين سازمان
• كاهش توليد نفت خام ليبي به كمتر از 230هزار بشكه در روز، در پي ادامه اعتراض کارگران و نيروهاي حفاظت از تاسيسات نفتي و اشغال پايانه‌هاي نفتي ليبي به وسيله افراد مسلح
• اعلام اداره اطلاعات انرژي آمريکا مبني بر كاهش توليد نفت خام اوپك در ماه اوت به پايين‌ترين سطح خود طي 2 سال اخير از اكتبر 2011 و رسيدن آن به سطح 93/29 ميليون بشكه در روز
• كاهش 200 هزار بشکه‌اي سطح ذخيره‌سازي‌هاي نفت خام آمريكا طي دوره 30 اوت الي 6 سپتامبر و رسيدن آن به سطح 360ميليون بشکه
• افزايش ارزش شاخص‌هاي بورس در بازارهاي جهاني
• كاهش ارزش دلار در مقابل يورو طي دوره 9تا11 سپتامبر 
• كاهش 60 هزار بشكه‌اي ميانگين توليد روزانه نفت خام اوپک در ماه اوت ٢٠١٣ نسبت به ماه ژوئيه و رسيدن آن به سطح به 280/30 ميليون بشکه در روز (در پي كاهش شديد توليد نفت‌خام ليبي)، بر اساس تازه‌ترين نظرسنجي موسسه پلاتس از مسوولان اوپک و کارشناسان صنعت نفت
• ادامه ناآرامي‌ها در صنعت نفت و گاز ليبي، بزرگ‌ترين دارنده ذخاير نفت آفريقا
• ناآرامي‌هاي سياسي در منطقه خاورميانه و نگراني معامله‌گران از بروز اختلال در مبادي استراتژيک حمل و نقل نفت‌خام
بر اساس آمار دبيرخانه سازمان كشورهاي صادركننده نفت (اوپك)، قيمت سبد نفتي اوپك طي دوره 6 الي 12 سپتامبر، از يك روند كاهشي همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود 1/112 دلار تا كمتر از 83/109 دلار در هر بشكه كاهش يافت. ميانگين هفتگي بهاي سبد نفتي اوپک در هفته منتهي به 12سپتامبر 2013، با يك دلار و 36 سنت كاهش نسبت به هفته پيش از آن به هر بشکه 109 دلار و 97 سنت رسيده است. ميانگين هفتگي بهاي سبد نفتي اوپك در هفته منتهي به 6 سپتامبر معادل 111 دلار و 33سنت بود. همچنين ميانگين ماهانه بهاي سبد نفتي اوپک طي ماه سپتامبر (تا 12 این ماه)، با 3 دلار و 20 سنت افزايش نسبت به ميانگين ماه اوت، به هر بشکه 110  دلار و 72 سنت رسيده است. ميانگين بهاي سبد نفتي اوپک در ماه اوت معادل 107 دلار و 52 سنت در هر بشکه بود. 
متوسط قيمت نفت خام سنگين ايران نيز طي دوره 6 الي 12 سپتامبر از يك روند كاهشي همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود 53/111 دلار در هر بشكه تا كمتر از 3/110 دلار كاهش يافت. همچنين قيمت نفت خام برنت درياي شمال در بورس لندن(ICE) براي تحويل در ماه اكتبر، از يك روند كاهشي همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود 12/116 دلار در هر بشكه در تاريخ 6 سپتامبر تا كمتر از 25/111 دلار در تاريخ 10 سپتامبر كاهش يافت، ولي مجددا تا سطح 78/112 دلار در تاريخ 13 سپتامبر افزايش يافت. همچنين در روز 13 سپتامبر، نفت‌خام برنت از حق مرغوبيت 57/4 دلار در هر بشكه نسبت به نفت خام WTI برخوردار بود. براساس آمار اداره اطلاعات انرژي آمريکا ميزان ذخاير نفت خام اين کشور در هفته منتهي به 6 سپتامبر 2013 معادل 360 ميليون بشکه بوده است که در مقايسه با هفته قبل (30اوت 2013) به ميزان 200 هزار بشكه كاهش يافته است و معادل 900 هزار بشكه از ميزان مشابه سال قبل در تاريخ 7 سپتامبر 2012 بيشتر است. توليد نفت خام آمريكا طي دوره 30 اوت الي 6 سپتامبر به ميزان 124 هزار بشكه در روز افزايش يافته و در سطح 745/7 ميليون بشكه در روز قرار گرفته است و معادل 219/2 ميليون بشكه در روز بيشتر از ميزان مشابه سال قبل در تاريخ 7 سپتامبر 2012 است. در همين زمان ميزان واردات نفت خام آمريكا از 255/8 ميليون بشكه در روز به 017/8 ميليون بشكه (معادل افزایش 238 هزار بشكه در روز) كاهش يافته است كه معادل 548 هزار بشكه در روز كمتر از ميزان مشابه سال قبل است.
کارشناس ارشد موسسه مطالعات بين‌المللي انرژي (www.iies.org )