تومور بدخیم در صنعت خودرو
احمد فرهادی . کارشناس اقتصادی
چند روزی است که آمار پنج‌ماهه خودروسازان ایرانی توسط وزارت صنایع و معادن منتشر شده است. اطلاعات موجود در این‌آمار نشانگر بیماری سختی است که این‌روزها در جان این صنعت رخنه کرده است. بر اساس آمار منتشره، میزان کل تولید صنعت خودرو تا پایان مردادماه 1392 عددی بالغ بر 224هزار دستگاه است. اگر به آمار سال گذشته نظر کنیم در همین مدت زمانی، یعنی تا پایان مردادماه سال 91 به عددی بالغ بر 405هزاردستگاه خواهیم رسید. مقایسه این دو عدد از کاهش تولید خودروسازان به میزان 44درصد تولید خودرو در سال 92 به‌نسبت سال 91 حکایت دارد.
 البته باید به یاد داشت که فضای صنعت خودرو در سال قبل هم بحران‌آلود بوده است؛ بحرانی که از سال 90 بلای جان خودروسازان شده این‌روزها با شدت بیشتری آسمان این صنعت را در‌می‌نوردد و علامت‌های امیدبخشی را از این صنعت به دست نمی‌دهد. زمانی دامنه نگرانی از وضعیت صنعت خودرو تشدید می‌شود که تولید پنج‌ماهه امسال خودروسازان را با آمار همین دوره در سال 90 مقایسه کنیم. در پنج‌ماهه نخست سال 90 خودروسازان ایرانی توانسته بودند 635هزاردستگاه تولید داشته باشند و معنی این عدد یعنی کاهش 66درصدی تولید خودرو در سال 92 نسبت به سال 90. واقعیت این است که این میزان کاهش آن‌هم طی دوسال هر صنعتی را زمین‌گیر خواهد کرد.
نکته بسیار مهم این است که بدانیم کاهش تولید خودرو فقط به محدوده کاهش در میزانی از اعداد و ارقام خلاصه نمی‌شود، کاهش در تولید به مقیاس اقتصادی این صنعت هم آسیب فراوانی وارد می‌کند؛ قیمت خودرو را متلاطم کرده و حاشیه سود خودروسازان را تحت‌الشعاع قرار خواهد داد. به‌عنوان مثال خودرویی که با مقیاس 500هزاردستگاه در سال تولید می‌شد و با حاشیه سودی معقول به قیمت 15میلیون‌تومان فروخته می‌شد اگر همان خودرو با تیراژ 200هزاردستگاه تولید شود باید با قیمت بالاتری به‌فروش برسد. این در حالی است که با کاهش تیراژ تولید قیمت خودروسازان در بازار ثابت بود و این یعنی افزایش روزافزون ضرر خودروسازان ایرانی. خودروسازان ایران در سال‌های قبل با سرمایه‌گذاری‌های متعدد ظرفیت تولیدی خود را برای تولید سالانه دومیلیون دستگاه خودرو تجهیز کرده بودند اما امروزه بر اساس آمار منتشره ظرف پنج‌ماهه نخست سال فقط 224هزار دستگاه خودرو در این خطوط تولید شده است و این میزان تولید با توجه به نیروی انسانی شاغل در این صنعت و سرمایه‌گذاری‌های هنگفت صورت‌گرفته در آن؛ یعنی تولید زیان‌ده.  شاخص دیگری که می‌تواند وخامت حال صنعت خودرو را بیان کند، شاخصی است تحت عنوان سرانه تولید. بر اساس سخنان قائم‌مقام تولید ایران‌خودرو، سرانه تولید سال90 در این شرکت با احتساب 750هزار خودرو به‌ازای هر نفر 30دستگاه خودرو بوده است. این در حالی است که بر اساس استاندارد اروپایی سرانه تولید به‌ازای هر نفر 50دستگاه خودرو تعیین شده است.
 حال اگر خودروسازان با همین سرعت تولیدی سال را به پایان ببرند، سرانه تولید خودرو در ایران به‌ازای هر نفر کمتر از 15دستگاه خودرو خواهد بود و این رقم به‌معنای وجود تومور بدخیم در صنعت خودروسازی ایران است. کافی است این سرانه را با سرانه تولید خودرو کشور کوچک اسلواکی مقایسه کنیم که در سال 2012 توانست با تولید 927هزاردستگاه خودرو، رکورد جدید 171دستگاه خودرو درازای هر نفر را ثبت کند. بر اساس آمار و اطلاعات موجود تولید در صنعت خودرو امری است زیان‌ده، اگر خودروسازان نتوانند با اقدامات سریع و کوتاه‌مدت بر بحران موجود غلبه کنند این بحران است که بر خودروسازان غلبه خواهد کرد و تمام سرمایه‌گذاری‌های مادی و معنوی این صنعت را در معرض انقراض و نابودی قرار خواهد داد.