شاهین شایان آرانی در گفت وگو با پایگاه اطلاع رسانی بازار سرمایه (سنا)، با اشاره به اینکه دولت هنوز از ظرفیت های بورس کالای ایران به طور کامل استفاده نکرده است، اظهار داشت: بورس فضایی قانونمند، متمرکز و مدیریت شده که عرضه و تقاضا به طور متنوع و گسترده وارد آن شده است و کشف قیمت محصولات به صورت شفاف و عادلانه انجام می شود، این تعریفی جهانی برای بورس های کالایی است که بورس کالای ما نیز بر همین اساس و مبنا طراحی شده است.

وی افزود: اگر در بورس های کالایی شمار عرضه کنندگان زیاد نباشد و تولیدکنندگان محدودی به فروش محصولاتشان بپردازند، انحصار ایجاد می شود و به دلیل امکان قیمت سازی در معاملات، بازار از عدالت خارج می شود. به عبارت دیگر بازار یک طرفه شده و عرضه کننده هر قیمتی که دوست دارد به خریدار تحمیل می کند.

به گفته وی، این موضوع در مورد بورس نفت و انرژی صادق است، برای مثال اگر فقط شرکت نفت بخواهد نفت خام را در بورس عرضه کند، بورس پویایی نخواهیم داشت اما اگر چندین شرکت خصوصی دیگر و حتی شرکت های خارجی برای عرضه نفت در بورس اقدام کنند، قیمت ها واقعی می شود و آن زمان است که بورس معنا و مفهوم پیدا می کند.

شایان آرانی ادامه داد: این مشکل تا حدودی در بورس کشاورزی و فلزات در ابتدای فعالیت وجود داشت به طوریکه تنها چند عرضه کننده دولتی محصولاتشان را در بورس عرضه می کردند و بورس حالت یکطرفه داشت. البته این مشکل در بخش فلزات بیشتر بود و حتی قیمت کالاها را وزرات صنایع وقت به عنوان عرضه کننده تعیین می کرد.

این کارشناس تصریح کرد: اما از زمانی که بورس فلزات و کشاورزی ادغام شد و شرکت بورس کالای ایران به وجود آمد، با توجه به افزایش شمار عرضه کنندگان و پذیرش شرکتهای خصوصی و به تبع آن افزایش خریداران، این مشکل تقریبا برطرف شده است.

وی افزود: نکته ای که اکنون در روند خرید و فروش محصولات در بورس وجود دارد، این است که اگر قرار باشد دولت در معاملات یعنی قیمت ها و میزان عرضه و تقاضا دخالت کند، فلسفه وجودی بورس زیر سوال می رود.

شایان آرانی گفت: بورس کالا یک ابزار موثر برای اجرای سیاست های صحیح دولت در تعادل قیمت ها و تنظیم بازار است، البته این امر به معنای دخالت مستقیم دولت در معاملات نیست بلکه نقش دولت در بورس کالای ایران همانند سایر بورس های دنیا باید نظارتی باشد.

وی در خصوص اعمال برخی محدودیت ها در معاملات بورس کالا از سوی دولت در بعضی مواقع حساس و خاص گفت: دولت به طور حتم باید بر اجرای قوانین و مقررات بورس نظارت کند، اما اگر قرار باشد که دولت در مواقع رونق یا رکود بازار، بر قیمت ها نفوذ کند و با محدود کردن حجم عرضه و تقاضا سعی در کنترل قیمت ها داشته باشد، نه تنها به بهتر شدن اوضاع کمک نکرده بلکه با خارج کردن معاملات از روند طبیعی، عاملی برای ایجاد رانت می شود.

او افزود: اگر این اصل را بپذیریم که «نقش دولت در معاملات بورس باید نظارتی باشد نه دخالتی» ، متوجه می شویم که اعمال هرگونه محدودیتی در روند معاملات، نوعی دخالت محسوب می شود و این موضوع در تضاد با اصل 44 و سند چشم انداز توسعه است.

این کارشناس با بیان اینکه بهتر است وزارت صنعت، معدن و تجارت  از ظرفیت های بورس کالا به عنوان یک نهاد قانومند، رسمی و حرفه ای برای کشف واقعی قیمت محصولات مرتبط با صنایع بیشتر استفاده کند، اظهار داشت: باید معامله گران و شرکت هایی که اکنون محصولاتشان را در بورس عرضه می کنند را تشویق و حمایت کرد، تا همه به بورس بیایند و در بازاری شفاف به معامله بپردازند که این موضوع صد در صد به سود دولت نیز خواهد بود. 

شایان آرانی به معاملات سلف بورس کالا به عنوان تامین مالی کوتاه مدت برای تولیدکنندگان اشاره کرد و گفت: در حال حاضر تولیدکنندگان برای تولید محصولات خود به سرمایه در گردش نیاز دارد تا مواد اولیه را وارد چرخه تولید کنند، به این ترتیب کالاهایشان را به صورت سلف چند ماهه در بورس به فروش می رسانند و برای خود تامین مالی کوتاه مدت می کنند.

وی در پایان افزود: این فرآیند اکنون در کشورهای اسلامی نیز در جریان است حتی به تازگی سلف های 2 ساله در معاملات این کشورها رونق گرفته است که البته قرارداد سلف 2 ساله روی محصولاتی انجام می شود که روند تولید طولانی تری به نسبت سایر کالاها داشته باشند.