غول دولتی مس شیلی، کودلکو به تازگی اعلام کرده که دور جدیدی از تعدیل کارکنان خود را به اجرا خواهد گذاشت. این خبر، آخرین نشانه از زیر فشار بودن صنعت مس جهان است.به گزارش ماین نیوز، مس در ماه اوت (مرداد) سال جاری، پس از ۶ سال کاهش مستمر قیمت در بازار جهانی اندکی رونق پیدا کرد؛ رونقی که به دلیل کاهش عرضه تولیدکنندگان بزرگ فلز سرخ بود. با این حال، با توجه به قیمت‌های کنونی آن که هنوز حدود ۵ هزار دلار در هر تن است، فضای تنفس زیادی برای تولیدکنندگان وجود ندارد. آخرین برآوردی که از سوی گروه بین‌المللی مطالعات مس (واقع در شهر لیسبون) انجام شده، چشم‌اندازی بسیار متفاوت نسبت به پیش‌بینی قبلی در ماه آوریل (فروردین) سال جاری ترسیم می‌کند. اکنون شواهد نشان می‌دهد که بازار مس در سال ۲۰۱۶م، به تعادل خواهد رسید و حتی شاهد کمبود عرضه ۱۳۰ هزار تنی در آن خواهیم بود؛ موضوعی که باعث افزایش قیمت جهانی مس می‌شود. پیش از این و در ماه آوریل، کارشناسان پیش‌بینی کرده بودند که مازاد عرضه ادامه خواهد داشت و به ۳۶۴ هزار تن خواهد رسید. براساس گزارش گروه بین‌المللی مطالعات مس (ICSG)، پس از لحاظ کردن میزان کاهش تولید شرکت‌های مختلف جهان، تولید مس در سال ۲۰۱۵م با ۱/۲ درصد افزایش به ۱۸/۸ میلیون تن خواهد رسید. نرخ رشد تولید سال ۲۰۱۴م هم در همین حدود بود. با این حال، دورنمای ترسیم شده برای سال ۲۰۱۶م بسیار متفاوت‌تر از آن چیزی است که پیش از این تصور می‌شد. قبل از این اعلام شده بود که تولید مس در سال آینده میلادی، ۴ درصد رشد را تجربه خواهد کرد ولی اکنون برآوردها تغییر کرده است. گفته می‌شود با آنکه در سال ۲۰۱۶م، یک پروژه ۴/۲ میلیارد دلاری در بزرگترین شرکت مس جهان به بهره‌برداری خواهد رسید، مجموع تولید فلز سرخ در این سال تا ۱۷ درصد کاهش خواهد یافت. تاریخ صنعت مس جهان، بارها این شگفتی‌ها و تغییرات غیرمنتظره در تولید را تجربه کرده است. در سال آینده، تغییرات زیادی تولیدکنندگان مس را با مشکل مواجه می‌کند. کاهش تولید ناشی از آب‌وهوای نامساعد جوی (که در سال‌جاری و سال آینده به دلیل پدیده ال‌نینو تشدید خواهد شد و در یک سوی اقیانوس آرام منجر به خشکسالی می‌شود و در سوی دیگر آن، سیل‌های زیادی را به راه می‌اندازد)، مشکلات فنی، بحران انرژی و مشکلات کارگری توام با کاهش عیار معادن و کنسانتره‌های کثیف در معادن قدیمی از مسائلی است که تولیدکنندگان جهانی مس باید خود را آماده مواجهه با آن کنند.

توسعه معادن جدید چه وضعیتی دارد؟

مدتی پیش، موسسه تحقیقاتی و مشاوره «وود مکنزی» پیش‌بینی کرده بود که کمبود عرضه مس تا سال ۲۰۲۸م به ۱۰ میلیون تن خواهد رسید. دلیل این موضوع، رشد مستمر تقاضا برای مس و کاهش تدریجی تولید آن است. برای پر کردن این کمبود باید تولید معادن کنونی جهان افزایش یابد، بهره‌برداری از معادن جوان به اوج رسیده و پروژه‌های دیگر هم برای استخراج از معادن جدید به نتیجه برسد. با این حال، آنچه بیش از همه بر قیمت مس در دهه آینده اثر خواهد گذاشت، پروژه‌های توسعه معادن بزرگ مس خواهد بود. بنابر گزارش وب‌سایت تحلیلی «ماینینگ» به نقل از ICGS، تولید مس خالص ۱۰ معدن بزرگ جهان در سال ۲۰۱۴م به ۴/۳ تن رسید که ۲۳/۳ درصد از تولید جهانی بود. شرکت «کودلکو» یکی از اثرگذارترین این شرکت‌ها بر قیمت‌های جهانی مس است. این شرکت که برای رتبه یک بزرگترین تولیدکننده مس جهان با شرکت امریکایی «فریپورت مک‌موران» رقابت می‌کند، در سال‌های پیش‌رو، ۲۵ میلیارد دلار صرف پروژه‌های توسعه‌ای خود می‌کند تا سطح تولید خود را حفظ کند. دلیل دیگر بر ادعای وابستگی قیمت مس به چند تولیدکننده نخست این محصول، «اسکوندیدا» است. اسکوندیدا که مجموعه‌ای (هلدینگی) از معادن و کارخانه‌های مس در مالکیت «بی‌اچ‌پی بیلیتون» و «ریوتینتو» است، تنها شرکت بزرگ جهان است که در هر سال بیش از یک میلیون تن مس تولید می‌کند. شرکت بی‌اچ‌پی بیلیتون در ماه مه (اردیبهشت) سال جاری میلادی یک پروژه توسعه‌ای ۴/۲ میلیارد دلاری در این مجموعه به اتمام رساند و در حال حاضر ۳/۴ میلیارد دلار دیگر صرف تسهیلات و زیرساخت‌های آبی آن کرد. با وجود این سرمایه‌گذاری‌های سنگین، تولید اسکوندیدا در سال جاری میلادی بیش از ۲۰۰ هزار تن کاهش یافت؛ کاهشی که به دلیل افت قابل‌توجه عیار معادن آن است. معدن «گراسبورگ» شرکت فریپورت که در اندونزی قرار گرفته، در سال ۲۰۱۴م نتوانست جایگاهی در فهرست ۱۰ شرکت مس بزرگ جهان داشته باشد. تولید مس ۲۰۱۴م این شرکت به ۲۹۵ هزار تن رسید (تولید سال ۲۰۱۳م آن، ۴۲۰ هزار تن بود). در همین سال، تولید طلای آن هم بیش از ۱۱۰۰ اونس بوده است. با این حال، این معدن یکی از بزرگترین ذخایر مس و طلای جهان را در خود جای داده و به همین دلیل همواره در فهرست اثرگذارترین معادن جهان در قیمت مس و طلا قرار دارد. تولید مس این شرکت در سال‌جاری میلادی و به دنبال اثرات اقلیمی پدیده «ال‌نینو» کاهش بسیاری خواهد یافت، اما در سال‌های آینده به دنبال تکمیل شدن پروژه انتقال معدنکاری به زیر زمین، باز هم خود را در رده بزرگترین تولیدکنندگان مس جهان خواهد دید. در همان حال که تولیدات شرکت فریپورت کاهش پیدا می‌کند، مس و مولیبدن تولیدی شرکت «سره ورده» در پرو افزایش می‌یابد. این معدن که قدیمی‌ترین معدن قرن است و از دهه ۱۸۰۰میلادی تاکنون فعالیت دارد، ظرفیت تولید کارخانه کنسانتره خود را در معدن روبازش ۳برابر می‌کند تا به ۳۶۰ هزار تن در هر روز برسد و منجر می‌شود این شرکت تبدیل به یکی از ۳ تولیدکننده بزرگ مس جهان در سال ۲۰۱۷م شود. معادن جدیدی مانند «لاس بامباس» که در مالکیت شرکت استرالیایی «ام‌ام‌جی» قرار دارد، در نخستین ۵ سال فعالیت خود، به طور متوسط بیش از ۴۰۰ هزار تن در هر سال تولید خواهد کرد. پروژه توسعه معدن پروی شرکت ام‌ام‌جی که حمایت چین را هم پشت سر خود می‌بیند،‌ نزدیک به تکمیل است و انتظار می‌رود که نخستین تولید کنسانتره این معدن از فصل نخست سال ۲۰۱۶م آغاز شود. ماه پیش و زمانی که حادثه مرگبار در معدن پرو منجر به اعلام وضعیت اضطراری شد، قیمت مس جهانی اندکی افزایش یافت. شواهد دیگر نشان می‌دهد که این معدن، با وجود حمایت چینی‌ها و سرمایه‌گذاری در آن و حتی ادغام با گلنکور، وضعیت شکننده‌ای دارد و می‌توان حوادث و وقفه‌های غیرمنتظره‌ای را در تولید آن مشاهده کرد. معدن «اویو تولگوی» یکی دیگر از ذخایر بزرگ مس و طلای جهان را در خود جای داده و را در حال حاضر، معدنکاری در آن به صورت روباز انجام می‌شود. بنابر انتظارات، تولید متوسط مس و طلای این معدن در طول عمرش به ترتیب ۴۳۰ هزار تن و ۴۲۵ هزار اونس خواهد بود. اوج تولید آن در سال ۲۰۲۱م و به دنبال یک پروژه توسعه‌ای ۵ میلیارد دلاری برای معدنکاری زیرزمینی خواهد بود. در آن زمان، این معدن طلا به تنهایی نزدیک به یک‌سوم از تولید ناخالص داخلی کشورش را به خود اختصاص خواهد داد. شرکت «ترکویز هیل ریسورسز» که در مالکیت ریوتینتو قرار دارد، نزدیک به ۶۶ درصد از معدن را در اختیار داشته و بقیه آن به دولت مغولستان تعلق دارد. ۱۰ معدن مس اثرگذار بر قیمت دهه آینده این فلز را از دیدگاه «اینتلجنس ماین» مرور می‌کنیم.

اسکوندیدا

مجموعه معدنی «اسکوندیدا» که در صحرای آتاکاما قرار گرفته، بزرگترین شرکت از ۷ شرکت بزرگ مس شیلی است. این هلدینگ در سال ۲۰۱۴م بیش از ۱/۱میلیون تن مس خالص تولید کرد؛ تولیدی که به معنای سهم ۶ درصدی از تولید جهانی مس و ۲۰درصدی از تولید مس در شیلی است. هزینه معدنکاری و فرآوری محصولات این شرکت یکی از پایین‌ترین نرخ‌های معدنکاری در جهان است و برای تولید هر تن مس، تنها ۲ هزار و ۳۶۰ دلار هزینه صرف می‌شود. این در حالی است که انتظار می‌رود این وضعیت، بهبود هم پیدا کند و هزینه تولید هر تن مس در سال ۲۰۱۶م به ۲هزار دلار کاهش یابد. در سال ۲۰۱۴م، طلا و نقره ۲ محصول فرعی مهم این شرکت بوده و تولید آنها به ترتیب، ۷۳هزار و ۴/۲هزار اونس بوده است. ذخایر شرکت اسکوندیدا ۲۶/۲میلیارد تن و عیار آن ۰/۵۲درصد است. این ارقام به معنای آن است که عمر ذخایر این معدن ۵۴سال دیگر هم ادامه خواهد یافت. این شرکت، تولید مس خود را به ۲ روش مرسوم انجام می‌دهد. کانسنگ‌های پرعیارتر مس از طریق استخراج، پرعیارسازی و ریخته‌گری، فرآوری می‌شوند و کانسنگ‌های کم‌عیارتر با روش‌های تبادل یونی و الکترووینینگ تبدیل به مس خالص می‌شوند. بسیاری از کنسانتره‌های این مجموعه معادن از طریق لوله‌های ۱۶۸ کیلومتری و به‌صورت دوغاب به بندر «کولوسو»ی شیلی انتقال یافته و در آنجا تبدیل به مس می‌شوند. با توجه به آنکه، عیار معادن این هلدینگ به میزان ۲۷ درصد تا سال ۲۰۱۶م کاهش خواهد یافت، یک واحد فرآوری دیگر به ظرفیت ۱۵۲هزار تن در اواخر سال ۲۰۱۴م، افتتاح شده است.

کولاهواسی

معدن کولاهواسی، که ذخایر مس و مولیبدن را در خود جای داده، دومین معدن بزرگ شیلی بوده و در ۳۷۰ کیلومتری شمال اسکوندیدا قرار گرفته است. این شرکت که دومین تولیدکننده مس جهان است، در هر سال ۴۷۰/۴هزار تن مس خالص تولید می‌کند و با این حساب، ۸درصد از تولید مس شیلی را به خود اختصاص داده است. این معدن در ارتفاع ۴ هزار و ۴۰۰ متری از سطح دریا قرار گرفته و شامل ۳ گودال حفاری روباز و یک مرکز تولید کنسانتره است. این مرکز، ۴۴۵هزار تن کنسانتره را از طریق یک لوله ۲۰۳ کیلومتری و به صورت دوغاب به بندر «پورتو پاتاچه» انتقال می‌دهد تا در آنجا ذوب و تولید مس انجام شود. در سال ۲۰۱۴م این شرکت، ۲۵هزار تن کاتد مس هم از طریق فرآیندهای تبادل یونی و الکترووینینگ تولید کرد؛ ضمن آنکه محصول فرعی مولیبدن هم به‌صورت کنسانتره و به میزان ۶۱۲۵هزار تن تولید شد که هزینه‌های تولید مس را سرشکن کرد. در سال گذشته میلادی هزینه تولید هر تن مس برای این شرکت ۳۱۳۱ دلار بود. در حالی که این نرخ در سال‌های ۲۰۱۳‌ و ۲۰۱۲م به ترتیب، ۳۲۶۳ و ۴۵۸۶ دلار بوده است. این کاهش هزینه، منجر به بازگشت سرمایه شرکت در دومین ۲۵ ساله فعالیت آن می‌شود.

در همین ۳ سال، تولید این شرکت از ۲۸۲ هزار تن به ۴۷۰ در سال ۲۰۱۴م رسیده است. از نظر ذخایر مس هم، این معدن، در جایگاه سوم جهان قرار گرفته و ۹/۹۶ میلیارد تن کانسار۰/۸۲ درصد مس در خود جای داده است. با تکمیل پروژه‌های توسعه‌ای این معدن، تولید سالانه مس در آن به یک میلیون تن خواهد رسید.

ال‌تنی‌ینته

نخستین معدن کودلکو در فهرست بزرگترین تولیدکنندگان مس خالص ۲۰۱۴م، ال‌تنی‌ینته است. این معدن همچنین بزرگترین معدن مس زیرزمینی جهان بوده و ششمین ذخیره بزرگ آن را هم در اختیار دارد. ذخیره ال‌تنی‌ینته ۱/۶۷ میلیارد تن و میزان مس کانسنگ‌هایش ۰/۹۲ درصد است. تولید کل مس خالص این معدن در سال ۲۰۱۴م برابر با ۴۵۲ هزار تن بوده است. در همین زمان، ۷۴۹۶ تن مولیبدن، ۳/۱ میلیون اونس نقره و ۲۵/۸ هزار اونس طلا در این معدن و کارخانه فرآوری آن تولید شده است. نرخ معدنکاری روزانه در مهم‌ترین معدن کودلکو به ۱۳۷ هزار تن در روز می‌رسد. ال‌تنی‌ینته مانند بسیاری دیگر از معادن بزرگ مس دنیا در شیلی واقع شده و کانسنگ‌های آن از جنس پورفیری است. در حال حاضر یک پروژه توسعه‌ای (با سرمایه‌گذاری سنگین ۵/۴ میلیارد دلاری) در معدن ال‌تنی‌ینته در حال اجراست که ۳۵ درصد پیشرفت فیزیکی داشته است. با تکمیل این پروژه، عمر معدن نامبرده به ۵۰ سال می‌رسد و بیش از ۲ میلیارد تن ذخیره دیگر مس با ۰/۸۶ درصد به منابع آن افزوده می‌شود. با توجه به این افزایش عمر طولانی، معدن ال تنی ینته از آخرین معادن خشکی کره زمین خواهد بود که اقدام به تولید مس و عرضه آن به بازارهای جهانی می‌کند. پس از آنها شرکت‌ها مجبور هستند که برای تامین مس به زیر اقیانوس‌ها بروند.

مجموعه معادن
KGHM
عملیات «KGHM« شامل ۳ معدن زیرزمینی مس- نقره می‌شود که عمر باقیمانده آنها بین ۳۱ تا ۴۵ سال است. تولید سال ۲۰۱۴م این ۳ معدن که در جنوب لهستان قرار دارد، ۴۲۰ هزار تن مس، ۴۴ میلیون اونس نقره و ۸۲ هزار اونس طلا بوده است. با احتساب این ارقام، شرکت عملیاتی KGHM هشتمین تولیدکننده بزرگ مس جهان و نخستین تولیدکننده نقره آن است. با این حال، در این معادن، محصولات فرعی بسیاری مانند سنگ نمک، مولیبدن، نیکل، رینیوم، سرب و پلاتین هم استخراج می‌شود. عیار منابع مس کنونی این شرکت، ۱/۵درصد است و با تکمیل پروژه‌های در دست، ۲۶۵میلیون تن مس با عیار ۱/۶۶درصد در دسترس قرار می‌گیرد؛ عیاری که در بین معادن مس جهان کم‌نظیر است.

لاس برانسس

لاس برانسس یک معدن روباز مس- مولیبدن است که در کوه‌های اند و ۶۵ کیلومتری پایتخت شیلی قرار گرفته است. تولید سال ۲۰۱۴م این معدن شامل ۴۰۴هزار تن مس خالص، ۳۶۸هزار تن کنسانتره مس و ۳۶هزار تن کاتد بوده است. کاهش عیار منابع این معدن و دشواری استخراج آن یکی از مشکلاتی است که ممکن است منجر به استخراج زیرزمینی در آن شود. با این حال، دور از ذهن است که این پروژه پیش از سال ۲۰۲۰م به نتیجه برسد. حدود ۳۵سال از عمر این معدن باقی مانده است.

لاس پلامبرس

این معدن در مرکز شیلی قرار گرفته و تنها ۲۴۰ کیلومتر از سانتیاگو، پایتخت شیلی فاصله دارد. علاوه بر مس، طلا و مولیبدن از دیگر محصولات این معدن هستند. تولید سال ۲۰۱۴م این معدن از هر کدام از محصولات معدنی عنوان شده به ترتیب عبارت بودند از: ۳۹۱ هزار تن، ۶۶ هزار اونس و ۷۹۰۰ تن. ظرفیت کنونی این معدن ۱/۴میلیارد تن مواد معدنی با عیار ۰/۵۹درصد مس، ۰/۰۴۵درصد طلا و ۰/۰۱۹ درصد مولیبدن است.

مورنسی

این معدن که در ایالت آریزونای امریکا واقع شده و تولید آن از سال ۲۰۰۹م متوقف شده بود، از سال آینده میلادی، باز هم به فهرست تولیدکنندگان مس جهان باز خواهد گشت. انتظار می‌رود که تولید سالانه مس در این معدن، به طور متوسط به ۴۸۰هزار تن در ۵سال آینده برسد. ذخایر کنونی آن ۹/۷میلیارد تن کانسار ۰/۲۵درصد است و تا ۲۳ سال می‌تواند به تولیدش ادامه دهد.

آنتامینا

معدن آنتامینا در ۲۷۰ کیلومتری لیما، پایتخت پرو قرار گرفته است. منابع این معدن، علاوه بر مس، شامل روی، مولیبدن، سرب، بیسموت و نقره می‌شود که هر کدام از آنها به صورت جداگانه تولید و فروخته می‌شود. در سال ۲۰۱۴م، تولید مس این معدن به ۳۴۵هزار تن رسید و علاوه بر آن ۲۱۱ هزار تن روی، ۱/۴هزار تن مولیبدن، ۱۲میلیون اونس نقره و ۵/۶ هزار تن سرب تولید شد. ذخایر باقیمانده این معدن، ۰/۶۵ میلیارد تن است و عیار مس آن ۰/۹۴درصد. عمر باقیمانده این معدن۱۳سال تخمین زده می‌شود.

چوکویکاماتا

این معدن مس- مولیبدن که مالک آن کودلکو است، در شمال شیلی قرار گرفته است.

در حال حاضر عملیات آن به صورت روباز انجام می‌شود و تولید سالانه مس آن ۳۴۰هزار تن است. از سال ۲۰۱۸م، بهره‌برداری زیرزمینی از این معدن هم آغاز خواهد شد. تولید سالانه چوکویکاماتا از آن به بعد، ۳۲۰ هزار تن خواهد بود و عمر باقیمانده معدن، ۴۰ سال.

رادومیرو تامیک

این معدن هم از دیگر معادن روباز شیلی است. تولید آن در سال ۲۰۱۴م، ۳۲۷هزار تن مس کاتد و ۹۰۰ تن مولیبدن بوده است. کل ذخایر آن در سال ۲۰۱۴م، بیش از ۲میلیارد تن کانسار ۰/۵درصد مس بوده که بزرگترین ذخیره در بین تمام معادن کودلکو به شمار می‌آید. در سال‌های آینده و با تکمیل پروژه‌هایی که هم‌اکنون در حال اجرا هستند، میزان تولید سالانه مس این معدن به ۳۵۴هزار تن خواهد رسید و طول عمرش تا ۴۰ سال افزایش خواهد یافت.

عصر قحطی مس

۱۰ شرکت و معادن نامبرده در این گزارش در حال توسعه فعالیت‌های معدنکاری خود و به دنبال تولید بیشتر هستند. با این حال، همانطور که در نمودار مقابل مشاهده می‌کنید، این افزایش تولیدها نمی‌تواند، جوابگوی تقاضای جهانی مس باشد و به همین دلیل انتظار می‌رود که از سال آینده میلادی، شاهد تغییر تعادل در بازار جهانی مس و افزایش قیمت‌ها باشیم؛ موضوعی که دلیل اصلی آن وقوع پدیده اقلیمی «ال‌نینو» و خشکسالی‌ها و سیلاب‌های متاثر از آن است. با این حال، پروژه‌های مختلف در حال اجرا می‌تواند زمان افزایش قیمت‌ها را اندکی به تعویق بیندازد. البته حتی در خوشبینانه‌ترین حالت هم حفظ وضعیت کنونی بازار تا بیش از سال ۲۰۱۸م ادامه نخواهد یافت و از این سال به بعد، روز به روز بر میزان کمبود مس در بازار افزوده خواهد شد؛ تا جایی که می‌توان ادعا کرد عصر قحطی مس فرا می‌رسد. این وضعیت می‌تواند به نفع ایران باشد؛ چرا ایران سهم بیشتری از بازار به دست خواهد آورد. ضمن آنکه با شروع روند صعودی قیمت‌ها، درآمدهای بیشتری نصیب کشور خواهد شد.