مرتضی ایمانی‌راد

تقريبا كمتر پيش مى آيد كه بازارهاى بورس جهانى ركورد تاريخى مي‌زنند و قيمت مواد اوليه در بازارهاى جهانى به كف رسيده است .

 در سال‌هاى گذشته كمتر به شرايطى برمى خوريم كه هم تقاضا براى سهام شركت‌ها بالا باشد و هم براى اوراق قرضه . در چندين دهه قبل شايد نتوانيد سال‌هايى را پيدا كنيد كه همزمان كه بازارهاى بورس جهانى ركورد تاريخى مي‌زنند، نرخ بهره در سطح صفر قرار گرفته است . اين شرايط تقريبا در چندين دهه گذشته بى‌سابقه است .

همين مساله نوسان شديد بازارهاى جهانى و ناپايدارى اين بازارها را به ويژگى پايدار اقتصاد جهانى تبديل كرده است كه همين منجر به بروز شرايط ركودى در بسيارى از كشورهاى جهان شده است .

يكى از مهمترين عوامل اين پايدارى ، بدهى سنگين مردم و دولت‌ها در كشورهاى توسعه يافته است كه اخيرا به كشورهاى در حال ظهور هم سرايت كرده است . ايران هم از اين سرايت در امان نمانده است ، هر چند كه نرخ بدهى به توليد ناخالص داخلى در ايران نسبتا كم است ولى كيفيت بازار اين بدهى جزء بدترين ها در جهان است .

عملكرد مهم انباشته شدن بدهي‌ها در ايران و جهان ، انقباض تقاضا ( در عين حال وجود نياز فراوان در اقتصاد ) است . اين انقباض تقاضا در ايران به سركوب تقاضا تعبير شده است كه به نظر درست نميرسد. مثلا در ده سال پيش شما ميتوانستيد در امريكا با پرداخت پنج درصد از وجه يك خانه ، و پرداخت مابقى اقساط در دوره هاى بيست و پنج ساله يا سى ساله ، خانه دار شويد. ولى الان در امريكا و بخصوص در كانادا به زحمت ميتوانيد با ٢٥ درصد پيش پرداخت خانه دار شويد. محدوديت ها بسيار جدى شده است . اين يعنى انقباض تقاضا . دولتها براى مواجه با چنين شرايطى و براى برون رفت از آن ، دست به سياست هاى انبساطى گسترده اى زده اند كه نتايج آن ، هر چند كه در معدودى از كشورها جواب داده است ، ولى نرخ رشد جهانى كماكان در هاله اى از ابهام قرار دارد. اين سياست هاى انبساطى نرخ بهره را به سمت صفر برده است و به نوعى بانك هاى مركزى را خلع صلاح كرده است . انبساط پولى كه با خودش رونق بازار هاى بورس را به همراه داشته است در تناقض آشكار با نرخ بهره پايين قرار گرفته است كه همزادى به نام انقباض تقاضا دارد. اين شرايط نرخ پايين مواد اوليه را به همراه رونق بازارهاى بورس همراه كرده است كه فعلا بازارهاى جهانى بر همين منوال مدت زيادى است كه ميچرخد و شرايطى را ايجاد كرده است كه با استناد به نظريه بازيهاى، يك تعادل بد bad equilibrium شكل گرفته است .
تعديل اين از هم گسيختگى به زودى امكان پذير نيست . لازم است تعديلهاى قوى در بازارهاى جهانى شكل گيرد كه بعضى از آنها با قواعد و سياست هاى اقتصادى امكان پذير نيست و لازم است تغييرات سياسى و نهادى رخ دهد. همه اين شرايط هم امكان يك ريزش در بازار جهانى را امكان پذير ميكند و هم پايدارى اين تعادل بد را تضمين ميكند. نتيجه اين تعادل بد پايين ماندن قيمت مواد اوليه در سطح پايين براى دوره اى طولانى است .

توجه به اين مساله مهم و تنظيم سياست هاى اقتصاد ايران در شرايط فعلى از واجبات روزانه دولت است . بى توجهى به اخطار هاى نظام جهانى ، لطمات جبران ناپذيرى را در پى خواهد داشت .

منبع:@bamdad_institute