به گزارش بنکر (Banker)، اما شیوه تعیین ارزش پول ملی چگونه است و چطور باید ارزش پول ملی کشوری را تخمین زد. نمایندگان مجلس و کارشناسان حوزه اقتصاد در این خصوص نظرات مختلفی دارند. کسانی مانند عزت‌الله یوسفیان‌ملا، عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس با تاکید بر اینکه کاهش ارزش پول ملی برای کشورهایی نظیر چین که رونق صادراتی دارند، فرصت مناسبی است، می‌گوید: «ما هم می‌توانستیم از این فرصت استفاده کنیم، اما در ماه‌های گذشته چنین اتفاقی نیفتاد و تنها مشکل برای مردمی باقی ماند که ارزش دارایی‌شان کاهش یافت.» محمد حسن‌نژاد عضو کمیسیون اقتصادی مجلس، معتقد است باید از دولت پرسید که ساز و کار صحیح تعیین ریال چگونه است. او با اشاره به رقم حدود ۲۵۰۰ تومانی دلار در مرکز مبادلات ارزی بانک مرکزی می‌گوید:‌ «در همه دنیا بانک‌های مرکزی روش‌هایی برای تعیین ارزش پول ملی‌شان دارند. اما دولت هرگز توضیح نداد چگونه به عدد حدود ۲۵۰۰ تومانی برای هر دلار آمریکا رسید.»
مهدی تقوی عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی که چندین رساله درخصوص تعیین پول‌های ملی و ارزهای خارجی دارد، با توضیح انواع فرمول‌های تخصصی اقتصاددانان برای محاسبه ارزش پول ملی یک کشور می‌گوید:‌ «جدا از مباحث تئوریک، دو روش ساده برای تعیین ارزش پول ملی وجود دارد. یکی تخمین نوسانات پول ملی کشور در مقایسه با سبد ارزی شامل دلار آمریکا، یورو و ین ژاپن در یک بازه زمانی مشخص است. روش دیگر هم قدرت خرید پول ملی در بازارهای جهانی است. هر چند مردم کوچه و بازار بیش از هر کس دیگری درک می‌کنند که تا چه اندازه پول‌ ملی‌شان ارزش دارد.»
عضو کمیسیون تلفیق بودجه سال ۹۲ هم عقیده‌ای مانند مهدی تقوی دارد. ایرج ندیمی می‌گوید: «بهترین راه برای تشخیص ارزش پول ملی، توان قدرت خرید است. به عنوان مثال یک ایرانی در سال گذشته همین موقع با هزار تومان چند واحد کالا می‌توانست بخرد و امروز چقدر می‌تواند.» این نماینده مجلس با تاکید بر اینکه از ازرش پول ملی ما در سال گذشته به طرز بی‌سابقه‌ای کاسته شده است، می‌گوید:‌ «در سال‌های گذشته زائران ایرانی در کشورهای عراق و عربستان می‌توانستند با ریال کشورمان خرید کنند. اما چند ماهی است که کسبه این کشورها حاضر به قبول پول کشورمان نیستند.»

فرمولی برای تعیین ارزش پول ملی
محمد حسن‌نژاد عضو کمیسیون اقتصادی مجلس که دانش آموخته این رشته است درخصوص نظام‌های ارزی در کشورهای مختلف می‌گوید:‌ «در اقتصاد جهان دو نوع نظام ارزی ساده و شناور داریم. نظام ساده هم به دو دسته ساده تک نرخی و ساده چند نرخی تقسیم می‌شود. نظام شناور هم به دو دسته کوچک‌تر، شناور آزاد و شناور مدیریت شده نام‌گذاری شده است. آنطور که مدیران دولتی می‌گویند و در بودجه هم آمده است، نظام ارزی ما شناور مدیریت شده است. اما در عمل می‌بینیم که ما با چند نرخ مختلف روبه‌رو هستیم.»
اما فرمول‌های تعیین ارزش پول ملی چگونه است. این نماینده مجلس می‌گوید:‌ «اگر بخواهیم به عنوان مثال ارزش پول ملی ایران را با ین ژاپن به دست بیاوریم یک راهش این است که نسبت ین را به ریال در سال گذشته محاسبه کرده و ضرب در تورم ایران می‌کنیم و عدد به دست آمده را تقسیم بر تورم ایران می‌کنیم. این یکی از ساده‌ترین فرمول‌های محاسبه تعیین ارزش پول ملی است.» البته حسن‌نژاد تاکید می‌کند که با توجه به بازارهای جهانی ارز، می‌توان ارزش پول ملی را به سادگی تعیین کرد.
به گفته بسیاری از کارشناسان در اقتصادهای پیشرفته جهان هم ارزش پول ملی را با توجه به برابری پول ملی با ارزهای پرقدرت دیگر جهان محاسبه می‌کنند. این عضو کمیسیون اقتصادی مجلس هم تاکید می‌کند: «در بسیاری از نقاط جهان بر اساس نظام ارزی شناور، به تعیین ارزش پول خود می‌پردازند. البته در نظام شناور هم بازار جدا از نظام عرضه و تقاضا مسائلی مانند قدرت واردات و صادرات را مدنظر قرار می‌دهد.»
اما دلیل کاهش ارزش پول کشورمان ناشی از چیست؟ حسن‌نژاد می‌گوید:‌‌ «در سال‌های گذشته، دولت تورم را در قیمت ارز لحاظ نکرد و به صورت مصنوعی قیمت ارز را پایین نگاه داشت که بتواند پول ملی‌مان را در مقایسه با ارزهای دیگر قدرتمند نشان دهد. اما به ناگاه دیدیم که سال گذشته به صورت غیرکارشناسی و غیرعلمی ارزش پول کشور را نصف کردیم و دلار ۱۲۲۶ را به حدود ۲۵۰۰ تومان رساندیم.»

مانند چین مزیت صادراتی نداریم
سابقه کاهش ارزش پول ملی در ایران چقدر است. مهدی تقوی استاد دانشگاه با مثالی از دوره‌ای که هنوز بانک مرکزی در کشور شکل نگرفته بود می‌گوید:‌ «زمانی دلار در حدود ۴ تومان بود و رئیس وقت بانک ملی که مسئولیتی شبیه بانک مرکزی امروز را بر عهده داشت در تصمیمی بحث برانگیز آن را به حدود ۷ تومان رساند. آن سال‌ها بسیاری بر او خرده گرفتند که پول ملی کشورمان را بی‌ارزش ساخته است. اتفاقی که می‌بینیم در دولت آقای احمدی‌نژاد به شکل بی‌سابقه‌ای تکرار شد و دلار زیر هزار تومان به حدود چهار هزار تومان در مدت زمان هشت سال رسید. حتی اگر سال ۹۱ را ملاک قرار دهیم باز هم پول ملی کشورمان ظرف یک سال نیمی از ارزش خود را از دست داد.»
اگر بالا بودن ارزش پول ملی تا این اندازه در اقتصاد کشورها موثر است، چرا کشورهایی نظیر چین به شکل مصنوعی آن را پایین نگاه می‌دارند. تقوی در پاسخ می‌گوید:‌ «دلیلش در مزیت صادراتی کشورهایی نظیر چین است. چین با این اقدام، محصول نهایی خود را در بازار جهانی با قیمتی پایین‌تر عرضه می‌کند و قدرت رقابت را از کشورهای دیگر می‌گیرد. اما ما جز نفت مزیت صادراتی چندانی نداریم که آن هم قیمتش به صورت جهانی تعیین می‌شود؛ به همین دلیل کاهش ارزش پول ملی چندان به کار ما نیامد.»
یوسفیان‌ملا نماینده آمل در مجلس هم گفته‌های تقوی را تایید می‌کند و می‌گوید:‌ «در کشور چین نیروی کار ارزان وجود دارد و با پایین نگاه داشتن یوان می‌توانند قیمت تمام شده کالاهای صادراتی خود را تا اندازه بسیار زیادی پایین نگاه دارند و امکان رقابت را از کشورهای دیگر بگیرند. هر چند این رفتار باعث اعتراض کشورهای دیگر شده و بارها از چین خواسته‌اند تا یوان را به قیمت واقعی خود برساند.»
اما راه تعیین ساده بالا یا پایین رفتن پول ملی یک کشور چگونه است. مهدی تقوی می‌گوید: «مقایسه با سبد سهامی متشکل از دلار، یورو و ین می‌تواند تاحد زیادی ارزش یک ارز را مشخص کند. چرا که ۶۰ درصد مبادلات جهانی با دلار آمریکا صورت می‌گیرد. ۲۵ تا ۳۰ درصد با یورو است و ۵ تا ۱۰ درصد هم ین ژاپن بخصوص در منطقه شرق آسیا مورد معامله قرار می‌گیرد و تمام ارزهای دیگر جهان در ذیل این سه پول عمده قرار می‌گیرند.»

ریشه در سیاست‌گذاری نا درست دولتی
سال گذشته و با کاهش شدید ارزش ریال کشورمان در مقابل ارزهای خارجی، برخی از کارشناسان آن را اتفاق مبارکی دانستند که از طریق آن می‌شود به صادرات کشور رونق داد. ناصر عاشوری دیگر عضو کمیسیون اقتصادی مجلس با این نظر موافق است، اما برای آن شروطی قایل است. او می‌گوید:‌«بله اگر از این فرصت استفاده می‌کردیم و به بخش تولید توجه بیشتری می‌کردیم می‌توانستیم امیدوار باشیم که اتفاق مثبتی در اقتصاد کشورمان افتاده است. بخصوص در کالاهایی نظیر پتروشیمی،‌ صنایع دستی و کانی‌های معدنی مزیت‌های صادراتی داشتیم و البته داریم که بتوانیم از طریق صادرات و ارزآوری جنبه‌های منفی این اتفاق را کاهش دهیم. اما در عمل دیدیم که دولت هیچ برنامه‌ای برای بهره‌برداری از این فرصت نداشت و در نهایت دیدیم که متاسفانه بخش تولید ضربه دید.»به گفته ناصر عاشوری، به دلایل فوق نباید از کاهش ارزش پول ملی کشورمان خوشحال شویم.
ایرج ندیمی هم نظری موافق همکارش دارد و می‌گوید:‌ «توان پول ملی برای رقابت با ارزهای دیگر می‌تواند نشان دهد که تا چه اندازه صاحب پولی قدرتمند هستیم. اما اینکه شما انتظار داشته باشید تا دولت فرمولی مدون و نهایی برای این منظور داشته باشد، تا اندازه‌ای دور از ذهن است.»
نماینده لاهیجان در مجلس، دلیل این تلقی خود را چنین ابراز می‌کند: «متاسفانه بانک مرکزی و دولت به هشدار کارشناسان درخصوص نقدینگی توجهی نکرد و نتیجه‌اش همین تورم افسارگسیخته‌ای است که اقتصاد کشورمان را در نوردیده است.»
ندیمی در پاسخ به این سوال که چرا دولت ناگهان در سال گذشته اجازه داد تا نرخ برابری ریال کشورمان با زارهای خارجی تا این اندازه از توازن خارج شود، می‌گوید: «به نظرم دلیل ساده‌ای دارد. چرا که دولت قصد داشت از طریق بالا بردن قیمت ارزهای خارجی یا به عبارت ساده‌تر کاهش ارزش ریال، با عرضه ارزهای خارجی برای خود درآمد بیشتری کسب کند. نکته‌ای که بارها در مجلس به آن هشدار داده شد، اما در نهایت تاسف به آن توجهی نشد.»
او کارشناسی نبودن تصمیم‌ها در دولت را موضوعی زیان‌آور تلقی کرده و می‌گوید: «در لایحه بودجه سال ۹۲ دولت پیش‌بینی افزایش ۲۰ درصد اضافه حقوق برای کارمندان را کرده است که حدود ۲۰ هزار میلیارد تومان هزینه آن می‌شود. شما وقتی این حجم پول را به صورت نقدینگی وارد چرخه پولی می‌کنید و از آن طرف هم پول ملی‌تان ارزش خود را تا حد زیادی از دست داده است، نتیجه‌اش تورمی نقطه به نقطه ۴۰ درصدی است که نشان می‌دهد آن ۲۰ درصد اضافه حقوق هم نمی‌تواند مشکل مردم را حل کند.

*امید توشه/ اقتصادایران آنلاین