یکه‌تازی اجاره بها در بازار مسکن
احسان تاجی

نه راه پس داشت، نه پیش. پسر جوانی که نگرانی در چشم‌هایش موج می‌زد. می‌گفت این بیست‌ویکمین بنگاهی است که رفته است و نتوانسته خانه‌ای پیدا کند. از سر قصرالدشت شروع کرده و حالا به مرتضوی رسیده است. 
اول خرداد ماه سال قبل 10‌میلیون تومان پول پیش داده بود برای خانه 48 متری در خیابان قصرالدشت، پایین‌تر چهارراه بوستان سعدی؛ خانه‌ای که باید بابت آن 330‌هزار تومان هم اجاره می‌پرداخت و این نهایت پولی بود که او و هم‌خانه‌اش توان پرداخت آن را داشتند. اما حالا با این پول خانه کوچک‌تری هم نمی‌تواند بگیرد. 
با او در بنگاه آشنا می‌شوم و با هم همراه می‌شویم و به چند بنگاه آن اطراف سری می‌زنیم. می‌پرسیم، آقا آپارتمان مجردی دارید؟ بنگاه‌دار طوری نگاهمان می‌کند که گویی سوال بی‌ربطی پرسیده‌ایم، می‌گوید: «مجردی ندارم، ولی یک مورد است که شاید بتوانم صاحبخانه را راضی کنم که به مجرد بدهد، 40 متر، خیابان خوش، سر بوستان سعدی، 20‌میلیون پیش و ماهی 300‌هزار تومان اجاره.» پول پیشی که دو برابر سال قبل شده. آن هم برای خانه‌ای کوچک‌تر. بنگاه بعدی خانه‌ای 50 متری هشت سال ساخت را معرفی می‌کند، 25‌میلیون تومان رهن کامل و بعدی 51 متر، تقاطع خوش ـ سپه، 30‌میلیون رهن و ماهی 100‌هزار تومان اجاره و بعدی و بعدی و بعدی و قیمت‌هایی که دور سرمان می‌چرخد. 
سری به سایر نقاط پایتخت می‌زنم، آسمان همه جا یک رنگ است، رنگ گرانی اجاره‌بها بر همه آپارتمان‌ها زده شده است، رنگی سرد و دلگیر و ناامیدکننده. نقطه اشتراک قیمت‌ها گرانی است. قیمت‌ها در همه جا از جیب مردم جلو زده است و در این ماراتن، همیشه قیمت‌ها پیشی می‌گیرند. به شمال شهر سری می‌زنم تا ببینم برای تنفس هوایی پاک‌تر از مرکز باید چقدر اجاره‌بها پرداخت. 
میزان اجاره‌بها در نقاط شمالی شهر سر به فلک کشیده و از قامت بلند برج‌های آن حوالی یک سر و گردن بالاتر است. مثلا در ولنجک، برای اجاره گرفتن یک آپارتمان 100 متری باید 25‌میلیون تومان پول پیش بدهی، با ماهی دو‌میلیون و 500‌هزار تومان اجاره، به عبارتی 108‌میلیون تومان رهن کامل، یعنی برای هر متر یک‌‌میلیون و 80‌هزار تومان. 
اشرفی اصفهانی، خیابان امام رضا، آپارتمان 50 متری 12سال ساختی را می‌بینم که باید برای اجاره گرفتن آن 30‌میلیون پول پیش داد و 350‌هزار تومان اجاره. در سایر نقاط شهر هم اوضاع چنین است، مثلا در جنت‌آباد برای رهن کردن یک واحد آپارتمان 50 متری باید 45‌میلیون تومان بپردازی. 
حسین، دانشجویی است که سال 88 برای ادامه تحصیل به تهران آمده و چهارسال است اجاره نشین است، وقتی پای صحبتش می‌نشینم با دلخوری می‌گوید: «سال 88 در خیابان مرتضوی آپارتمانی 50 متری اجاره کرده بودم، پنج‌میلیون پیش و ماهی 250‌هزار تومان اجاره، ولی امروز باید برای اجاره کردن همان آپارتمان 15‌میلیون پیش و ماهی 350‌هزار تومان اجاره بدهم.» یعنی سه برابر شدن اجاره‌بها در چهار سال. 
عباس بنگاه‌داری که در خیابان میرزای شیرازی دفتر دارد، می‌گوید: «اجاره‌بها در سال‌های اخیر چندین برابر شده است، در همین همسایگی ما آپارتمانی صد متری هست که 50‌میلیون پیش و ماهی یک‌میلیون تومان اجاره برای آن قیمت‌گذاری شده است، خب زوج جوانی که تازه زندگی را آغاز کرده‌اند، اگر هر دو نفر شاغل باشند هم از پس این اجاره سنگین بر نمی‌آیند.» 
از او در مورد علت گرانی‌ها می‌پرسم و می‌گوید: «وقتی به قیمت سایر کالاها نگاه می‌کنید هم شاهد این گرانی هستید، مسکن هم مثل سایر کالاها به بازار واکنش نشان می‌دهد، وقتی صاحب ملک می‌بیند که قیمت زمین همه کالاها چندین‌برابر شده است، قیمت ملک او نیز افزایش یافته، چرا میزان اجاره‌بها را زیاد نکند؟»
برای تهیه خانه‌ای اجاره‌ای «ماتم قبض و فیش، از یک سو / مشکل پول پیش، از یک سو». بیشتر صاحبخانه‌ها پول پیش را زیاد کرده‌اند و تمایل بیشتری به دریافت رهن دارند تا اجاره. «علیرضا» که آپارتمانی در یکی از نقاط مرکزی پایتخت اجاره داده است، می‌گوید: «در این بی‌ثباتی قیمت‌ها و گرانی روزانه صاحبخانه‌ها ترجیح می‌دهند پول پیش بیشتری بگیرند تا بتوانند با این پول کاری کنند و درآمد بیشتری داشته باشند، خیلی از صاحبخانه‌ها با پول پیشی که از مستاجر می‌گیرند به خرید طلا و ارز رو می‌آورند یا در قسمت‌های دیگر سرمایه‌گذاری می‌کنند، چون واقعا اطمینانی ندارند که مثلا 300‌هزار تومانی که هنگام بستن قرارداد به عنوان اجاره ماهانه توافق می‌کنند تا پایان سال همان مقدار ارزش داشته باشد، ولی با پول پیش می‌شود مثلا طلا خرید و در پایان قرارداد آن طلا را فروخت و پول مستاجر را پس داد و سودی هم داشت.»
نبود نظارت کافی بر میزان اجاره‌بها، تورم، بالا رفتن قیمت زمین و آپارتمان و... از عوامل اصلی افزایش نرخ اجاره‌بها در سال‌های اخیر است. حالا بازار اجاره‌بها به شتر مست افسارگسیخته‌ای می‌ماند که یکه‌تازی می‌کند و قشر ضعیف اجاره‌نشین‌ها را زیر پایش له می‌کند، شتری که مهار کردن آن کاری سخت و سنگین است، تا ببینیم دولت بعدی توان مهار کردنش را دارد یا خیر. شرح مشکلات اجاره نشینی در پایتخت را «گر بگویم شرح این بی‌حد شود/ مثنوی هفتاد من کاغذ شود.»