اشاره: سقوط شدید قیمت جهانی نفت طی ماه‌های گذشته که به دلیل شیوع گسترده ویروس کرونا اتفاق افتاد و به کمتر از هر بشکه 30 دلار رسید، کشورهای تولیدکننده نفت را در معرض خطرات و چالش‌های بسیاری قرار داده است. بخش عمده‌ای از تولید نفت جهان توسط شرکت‌های ملی نفت انجام می‌گیرد که دولت‌هایشان برای بودجه به درآمدهای نفتی نیاز دارند و درصورتی‌که میانگین قیمت نفت در همین حد پایین بماند، دولت‌های بسیاری را با مشکل جدی روبه‌رو می‌کند. در همین ارتباط موسسه اعتبارسنجی فیچ هشدار داده بود که اگر قیمت نفت پایین بماند، موج تنزل رتبه اعتبار مالی دولتی در راه خواهد بود. همچنین اوپک و آژانس بین‌المللی انرژی در بیانیه مشترکی اعلام کردند اگر وضعیت فعلی بازار ادامه پیدا کند، درآمد نفت و گاز کشورهای درحال‌توسعه امسال ۵۰ تا ۸۵ درصد کاهش پیدا خواهد کرد که این امر پیامدهای اجتماعی و اقتصادی قابل‌توجهی به‌خصوص برای هزینه بخش دولتی در حوزه‌های مهمی مانند سلامت و آموزش و اشتغال خواهد داشت. اگرچه افت قیمت نفت که با فروپاشی اتحاد میان کشورهای اوپک و غیراوپک و در رأس آن‌ها عربستان سعودی و روسیه تشدید شده بود، هفته گذشته و در پی توافق 23 کشور عضو اوپک‌پلاس و دو عضو فرا اوپک (روسیه و آمریکا) برای کاهش تولید 9.7 میلیون بشکه‌ای نفت در روز فعلاً فروکش کرده است، اما این توافق، آتش‌بسی دوساله است و زمانی که اوضاع اقتصاد جهانی عادی شود، ممکن است جنگ نفتی دیگری میان عربستان، روسیه و آمریکا رخ دهد. البته در این میان شاید توافق جدید اوپک پلاس، بیش از همه به ضرر روسیه بوده باشد. گزارش پیش رو به این موضوع می‌پردازد.

ستاره صبح-

توافق ولادیمیر پوتین با اوپک برای کاهش تولید نفت و افزایش قیمت‌ها، یک پیروزی بزرگ برای رهبر روسیه بود به‌طوری‌که باعث تقویت قدرت او در صحنه جهانی نیز شد. بااین‌حال او امروز پس‌ازآنکه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریكا برای پایان دادن به جنگ قیمت پا پیش گذاشت مجبور به اعطای امتیازاتی گردید. به گزارش انتخاب به نقل از بلومبرگ، به گفته دو منبع نزدیک به کرملین، در شرایطی که مسکو از توافق بی‌سابقه با عربستان سعودی و سایر تولیدکنندگان عمده برای کاهش تولید نفت سخن به میان می‌آورد، اما این توافق یک بازگشت دردناک برای روسیه به گذشته است. پوتین روسیه را به قدرتی تأثیرگذار در سیاست جهانی انرژی تبدیل کرده بود. اکنون اما کاملاً مشخص است که وی هنگامی‌که از تحقق خواسته‌های سعودی‌ها برای کاهش دو برابری تولید فقط 5 هفته پیش خودداری کرد، همه این قدرت را تحت‌الشعاع قرار داد. با فروپاشی بازارها، پوتین موافقت كرد كه بیش از 2.5 میلیون بشكه در روز از تولید نفت خام و میعانات متداول روسیه بکاهد، بیش از چهار برابر كاهش در اوایل ماه مارس و بیش از آنچه كه عربستان سعودی انجام داد. در همین حال، رئیس‌جمهور روسیه امیدوار است که آمریکا رسماً به تعهدات خود پایبند باشد.
قیمت بسیار بالاتر
آندری کورتونوف، مدیر روسی شورای امور بین‌الملل کرملین گفت: تصمیم ناخوشایند برای مقابله با عربستان سعودی در اوایل ماه مارس یک اشتباه استراتژیک بود و اکنون خود ما بهای آن را می‌پردازیم، قیمت اکنون می‌توانست بسیار بالاتر باشد. این به نظر می‌رسد پیروزی بزرگی برای آمریکا شکستی بزرگ برای عربستان و به‌ویژه روسیه است. براساس محاسبات بلومبرگ که مبتنی بر داده‌های وزارت انرژی روسیه و بررسی آماری بی‌پی است، در صورت دستیابی به این میزان کاهش، تولید روسیه برای دو ماه آینده به میانگین سالانه سال 2003 خواهد رسید. روسیه موافقت كرد كه کاهش‌های کمتری را تا ماه مه 2022 ادامه دهد، البته دراین‌بین با بالا نگه‌داشتن سطح تولید یکسری میعانات خارج از سهمیه‌ها موافق شد. تولیدکنندگان آمریکایی با عقب ماندن عربستان سعودی، سهم بازار این کشور را به دست آوردند. یک مقام ارشد روسی اظهار داشت: روسیه هنگامی‌که از توافق با سازمان کشورهای صادرکننده نفت و سایر تولیدکنندگان بزرگ موسوم به اوپک پلاس فاصله گرفت، نتوانست تأثیر ویران‌کننده همه‌گیر کرونا ویروس را بر اقتصاد جهانی پیش‌بینی کند. پیش‌تر همکاری‌ها می‌توانست از سقوط قیمت‌ها به پایین‌ترین نرخ تقریباً دو دهه اخیر جلوگیری کند. وی گفت: اکنون كرملین مجبور است در مورد این توافق جدید آن‌هم با این شرایط نامساعد مذاكره كند. اگرچه این قدم برای غلبه بر بحران فعلی ضروری بود، اما به‌هرحال  به خطر افتادن تولید ناخالص روسیه برای چهره سیاسی پوتین دردناک است. یکی دیگر از منابع نزدیک به کرملین گفت: توافق نهایی که برطرف شدن تدریجی محدودیت‌های عرضه را از ژوئیه با کلیه شرکت‌های بزرگ نفت روسیه هماهنگ شده و دارای تأیید شخصی پوتین بود. حتی مشارکت نمادین آمریکا در این برنامه به‌عنوان نقطه عطفی مهم تلقی می‌شود. دمیتری پسکوف، سخنگوی پوتین جمعه از توافق جدید دفاع کرد. وی در تماس ویدیویی به خبرنگاران گفت: هیچ بازنده‌ای در این توافق نیست و همه ما برنده هستیم. برنامه اصلی خبری تلویزیون دولتی روز یکشنبه این پیمان را موفقیتی بی‌قیدوشرط توصیف کرد.

فشار و درد اقتصادی
اما این توافق به معنای بر باد دادن تلاش پوتین برای بازگرداندن نفوذ جهانی روسیه به‌ویژه در خاورمیانه است، جایی که وی با مداخلات در کشورهایی مانند لیبی و سوریه به بازیگر اصلی تبدیل‌شده است. این‌که آیا معامله جدید برای معکوس کردن مسیر بازار و محدود کردن درد اقتصادی کرملین، چقدر بزرگ است، خود می‌تواند تعیین‌کننده باشد. درحالی‌که مقامات روسی طی هفته‌های اخیر با پایین رفتن قیمت نفت چهره‌های شجاعانه‌ای را به خود گرفته بودند، ارزش پول ملی این کشور یعنی روبل به‌شدت پایین می‌آمد به‌طوری‌که بانک مرکزی را وادار به فروش دلار برای ثبات بازار می‌کرد، کرملین هشدارهای زیادی از آسیب‌های احتمالی اقتصادی دریافت کرده بود. دیمیتری مارینچنکو، مدیر ارشد شرکت فیچ رایتینگ با اشاره به ترکیب اصلی نفت صادراتی روسیه گفت: روسیه به‌شدت نگران کاهش قیمت نفت اورال بود، در اوایل آوریل قیمت این نفت تقریباً به 10 دلار در هر بشکه کاهش یافت. تصور این‌که بودجه روسیه با شرایطی که صنعت نفت با آن روبه‌رو است کسری پیدا نکند دشوار است. لئونید فدون، سهامدار میلیاردر شرکت لاک‌اویل روس این قرارداد را به پیمان تحقیرآمیز و دشوار بلشویك‌ها در سال 1918 امضا كرد برای پایان دادن به مشارکت  روسیه در جنگ جهانی اول تشبیه کرده است. بااین‌حال وی به گروه خبری آر‌بی‌اس گفت كه این پیمان صنعت نفت كشور را از فروپاشی تولید نجات خواهد داد.

وارونگی نقش مسکو
کاهش تولید مسکو می‌تواند نقش این کشور را تغییر دهد. عربستان سعودی به دلیل آب‌وهوا و موقعیت جغرافیایی‌اش، می‌تواند خیلی راحت‌تر از روسیه فعالیت میادین تعطیل‌شده را از سر بگیرد. روسیه تاکنون به دلیل شرایط آب و هوایی که داشته همواره از توقف تولید در برخی میدان‌ها سر باز زده درحالی‌که عربستان هر زمان که لازم دیده برای ثبات بازار فعالیت یکی از میادین خود را متوقف و چندی بعد دوباره از سر گرفته است. داریا کوزلووا، رئیس مقررات تنظیم نفت و گاز در مسکو گفت: برای پاسخگویی به شرایط جدید، تولیدکنندگان روسی ممکن است مجبور شوند علاوه بر کاهش تولید نفت خود در میادین پرهزینه، مشمول مالیات و برنامه‌های بازنگری در پروژه‌های جدید نیز باشند، موضوعی که می‌تواند سال‌های آینده نیز پیامدهایی داشته باشد. پس‌ازآنکه عربستان سعودی طی 5 هفته اخیر تخفیف‌هایی به مشتریان خود ارائه کرد، روسیه نیز احتمال دارد امکان خرید ارزان‌تری را برای مشتریان سنتی اروپایی خود مهیا کند تا بدین شکل جایگاهش را پس بگیرد.