مینا ایزدی /خبرنگار

هم‌اندیشی بانک‌ها در سال جاری به کاهش نرخ سود سپرده‌ها منتج شده است. این سیاست‌گذاری در شرایطی اعمال می‌شود که نرخ تورم 40 درصدی بر اقتصاد کشور حاکم شده است. بر  اساس تصمیم‌گیری بانک‌ها از این پس سپرده‌های بلندمدت با نرخ 15 درصد افتتاح می‌شود و نرخ سود سپرده‌های کوتاه‌مدت کمتر از شش ماه نیز 8 درصد خواهد بود و بانک‌ها می‌توانند سپرده‌های شش‌ماهه و بالاتر را با نرخ سود 11 درصد تعیین و اعمال کنند.  این تصمیم‌گیری در حالی از سوی بانک‌‌ها اعمال شده که پیش‌تر تلاش می‌کردند برای جذب مشتری بیشتر نرخ سود بالاتری را به مردم اعلام کنند.شهریورماه سال 96 بود که زورآزمایی شبکه بانکی برای جذب مشتری شتاب گرفت. در این سال براساس مصوبه شورای پول و اعتبار، نرخ سود سپرده‌های بانکی معادل 15 درصد تعیین شد؛ ولی برخلاف این مصوبه بانک‌ها در رقابت با یکدیگر تلاش کردند هر کدام با اعلام نرخ سود بیشتر سپرده جذب کنند. درست شش ماه بعد از این مصوبه و هم‌زمان با نوسان‌های ارزی، بانک مرکزی بسته حمایتی خود را برای کنترل بازار ارز ارائه داد. براساس این بسته حمایتی اوراق گواهی سپرده با سود 20 درصد در اختیار مشتریان قرار گرفت و اصلی‌ترین هدف دولت این بود که برای جلوگیری از بی‌نظمی‌های بازار ارز، نقدینگی را به سمت بانک‌ها هدایت کند. پس از آن بانک‌ها نرخ سود سپرده را به بالای 20 درصد هم رساندند. حالا در سال جدید موضع‌گیری بانک‌ها متفاوت شده است. این‌طور که بانک مرکزی اعلام کرده است 24716/9 هزار میلیارد ریال سپرده در حساب‌های بانکی وجود دارد و روند سپرده‌گذاری در یک سال گذشته نیز افزایشی بوده است. 

 

نقدینگی را به بازار سهام هدایت می‌کنند

حالا پرسش اینجاست: بانک‌هایی که تا همین چند وقت پیش برای افزایش تعداد مشتریانشان با یکدیگر رقابت می‌کردند و بعضا با وجود مصوبات بانک مرکزی ابلاغیه‌های عدم افزایش سود سپرده را دور می‌زدند، چرا در شرایط کنونی برای اجرایی‌کردن تصمیم کاهش نرخ سود سپرده متحد شده‌اند و برای اجرایی کردنش عزمشان را جزم کرده‌اند؟ محمدرضا شهنام‌پور، کارشناس اقتصادی، در پاسخ به این پرسش به اصفهان‌زیبا می‌گوید: این اقدام بانک‌ها با هدف تغییر جهت سرمایه‌گذاری مردم است تا بر این اساس سرمایه‌گذاری‌ها به سمت بورس و بازار سرمایه حرکت کند.شهنام‌پور توضیح می‌دهد: بورس در شرایط کنونی بازدهی بیشتری دارد و سرمایه‌گذاری‌ها به سمت این بازار جذب شده است.  در این شرایط بانک‌ها ورودی‌شان به اندازه‌ای نیست که بتوانند سود به مشتریان بانکی بدهند؛ بنابراین به این نتیجه رسیده‌اند که در چنین شرایطی این سیستم را پیاده کنند تا با کسری مواجه نشوند و جواب‌گوی مشتریان قدیمی‌خود باشند؛ البته دولت هم از این تصمیم‌گیری بانک‌ها حمایت می‌کند؛ چون الان دولتی‌ها بر هدایت نقدینگی مردم به سمت بازار سرمایه تمرکز کرده‌اند. برخی کارشناسان هم گفته‌اند از آنجایی که تصمیم‌گیری بانک‌ها برای کاهش نرخ سود سپرده‌ها با عرضه سهام شستا در بورس هم‌زمان شده است، می‌توان این‌طور تحلیل کرد که دولت در سال جاری عزمش را برای هدایت سرمایه‌های سرگردان به بازار سرمایه جزم کرده است تا با رونق بورس و استفاده از سرمایه‌های مردم بتواند بودجه خود را تامین کند. 

 

بانک‌ها می‌گویند امسال خوش خدمت‌اند

سیاست کاهش نرخ سود بانکی را برخی تایید و برخی اجرایی شدنش را به زیان اقتصاد کشور می‌دانند. به زعم موافقین، کاهش نرخ سود بانکی در شرایطی که ویروس کرونا نفس تولید و تولیدکننده را گرفته است، می‌تواند راهگشای رونق بخش صنعت باشد. یک استدلال دیگر هم این است که در شرایط کنونی اگرچه نرخ تورم بالاست، ولی چون این نقدینگی که از بانک‌ها خارج می‌شود به سمت بازار سرمایه حرکت می‌کند، نگرانی بابت افزایشی‌شدن نرخ تورم وجود ندارد. اما در مقابل عده‌ای هم این‌طور تحلیل می‌کنند که کاهش نرخ سود بانکی در شرایط فعلی یکی از عوامل رشد نقدینگی و به دنبال آن، رشد تورم خواهد بود؛ چون تضمینی برای ورود سرمایه‌هایی که مردم از بانک‌ها خارج می‌کنند به بازارسرمایه وجود ندارد و چه‌بسا احتمالش هم هست که به طور مجدد مردم به‌سمت بازار طلا، زمین، مسکن خودرو و ارز هجوم ببرند و شاهد کم‌ارزش‌تر‌شدن پول ملی باشیم؛ ضمن اینکه اگر بازار سرمایه با مشکل مواجه شود، به‌طور قطع تبعات تورمی‌ خواهد داشت. درباره اجرای این تصمیم‌گیری شبکه بانکی کشور در شرایط کنونی علی‌اصغر پورمتین، کارشناس بانکی و عضو هیئت علمی‌مرکز پژوهش‌های مجلس، به اصفهان‌زیبا می‌گوید: این سیاست اشتباهی است؛ چون کارشناسانه نیست. مسلم است با این نرخ تورم، تقاضا برای تسهیلات بانکی افزایش پیدا می‌کند؛ ولی با کاهش نرخ سود سپرده‌ها منابع از شبکه بانکی خارج می‌شود و بانک‌ها نمی‌توانند تسهیلات به فعالان اقتصادی اعطا کنند و در نتیجه در سال جهش تولید، سرمایه در گردش بنگاه‌ها کاهش پیدا می‌کند. باید پیش از اجرایی شدن این سیاست‌گذاری تمامی‌ابعاد بررسی می‌شد.پورمتین عنوان می‌کند: تصمیم‌گیری بانک‌ها برای کاهش نرخ سود سپرده و اتحاد و توافقشان برای اجرایی‌کردن آن در سال جاری بیشتر جنبه خوش‌خدمتی و تبلیغ برای دولت دارد. اگر نرخ سود سپرده کاهش پیدا کند باید بانک‌ها نرخ سود تسهیلات را نیز کاهش دهند و با این تورمی ‌که بر اقتصاد کشور حاکم شده هیچ فردی نمی‌تواند تسهیلات دریافتی‌اش را بازپرداخت کند. او تاکید می‌کند: سیاست کاهش نرخ سود سپرده‌های بانکی در شرایطی که نرخ تورم بالاست، سیاست درستی نیست.