عرضه سهام دولتی نگران‌کننده است؟

به نظر می‌رسد عرضه سهام دولتی موجب نگرانی برخی از فعالان بازار شده است اما باید توجه داشت هر چند نقدینگی در مقیاس بزرگ از کانال عرضه سهام دولتی جذب خواهند شد اما شواهدی وجود دارد که می‌تواند تا حدودی سبب رفع نگرانی فعالان بازار سهام شود. از یک سو بر اساس اطلاعیه روز گذشته وزارت اقتصاد تا دو ماه امکان معامله و فروش اوراق مذکور وجود ندارد. از طرف دیگر با توجه به سقف دو میلیون تومانی و امکان شرکت عموم جامعه در این طرح به نظر نمی‌رسد فشار چندانی از این کانال شاهد باشیم.

گنجایش ظرف بورس

بررسی‌های «دنیای اقتصاد» نشان می‌دهد ارزش معاملات روزانه به‌طور متوسط در یک ماه اخیر 25/ 0 درصد از ارزش کل بازار را شامل می‌شود. در حال حاضر ارزش کل بورس تهران حدود 3000 هزار میلیارد تومان است که در یک حساب سرانگشتی اگر سهام شناور آن را متوسط ۲۰ درصد بگیریم، یعنی ظرف سهام کمتر از 600 هزار میلیارد تومان است. حال اگر رشد قیمت‌ها مطابق میانگین یک ماه اخیر صرفا بر اساس نقدینگی رخ دهد لازم است متوسط ارزش معاملات روزانه 2/ 1 درصد از رقم مزبور باشد. یعنی برای حفظ این سطح از ارزش بازار روزانه باید ۷ هزار میلیارد تومان سهم بین فعالان بازار دست به دست شود. به عبارت دیگر اگر مبنا را بر تداوم رشد شاخص کل و در نتیجه ارزش کل بازار بگذاریم، ارزش معاملات نیز باید بتواند این نسبت را حفظ کند. برای رشد بیشتر نیز طبیعتا به نقدینگی بیشتری نیاز است. البته تمامی این گفته‌ها مشروط بر این است که عرضه و تقاضای سهام نیز تغییر چندانی نکنند. یعنی اگر ریسکی بروز کند و سهامداران بیشتری در بازار فروشنده شوند، بازار سهام نیازمند تقاضای بیشتری برای حفظ سطوح فعلی قیمت‌هاست. در حال حاضر بسیاری از سهامداران یا فروشندگان بالقوه تمایلی به فروش نیز نشان نمی‌دهند. بنابراین در فضایی که انگیزه عرضه چندان بالا نیست برای تداوم شرایط لازم است ارزش معاملات در سطوح بالاتر از 7 تا 8 هزار میلیارد تومان حفظ شود. اما با تغییر روحیه بورس‌بازان به هر دلیلی از شناسایی سود گرفته تا ترس از حباب یا هر رخداد غیرمنتظره دیگری، ارزش معاملات روزانه برای حفظ سطح فعلی ارزش بازار باید سطوح به مراتب بالاتری را ثبت کند. البته در واقعیت این ارتباط خطی نیست، اما معیاری کلی و دم‌دستی در اختیار قرار می‌دهد. در مجموع فاصله معنادار ارزش معاملات روزانه با ارزش بازار سهام شناور می‌تواند زنگ خطر نقدینگی را در بورس به صدا در بیاورد. بازار سهام به دلایل مختلف نسبت به دیگر بازارهای سرمایه‌گذاری از دید عموم مردم از جذابیت بیشتری برخوردار است. همان‌طور که پیش‌تر تاکید شد بازار سهام زمانی می‌تواند رشد خود را حفظ کند که با تداوم ورود نقدینگی همراه شود. اما نکته کلیدی این است که این پول‌های تازه تا چه زمانی می‌تواند جذب بازار سهام شود؟ سرچشمه پول چه زمانی تمام می‌شود؟ این سوالی است که پاسخ روشنی برای آن نمی‌توان یافت. یکی از شواهد برای یافتن جواب به این پرسش شاید افزایش محسوس صدور کدهای معاملاتی باشد اما به‌طور قطع نمی‌توان در این خصوص اظهار نظر کرد.

ابعاد حمایت دولت از سهام

می‌دانیم که دولت بزرگ‌ترین سهامدار بورس تهران است و بنابراین تمایل بالایی دارد تا از رونق بازار سهام حمایت کند. با این حال دل بستن به حمایت دولت از طریق خرید بیشتر سهام تصوری خطاست و تجربیات گذشته هم این درک خطا و خوش‌بینانه را رد می‌کند. اما در حال حاضر و با توجه به سیاست‌های فعلی دولت با کنترل و محدودیت‌های ایجاد شده در بازارهای مختلف، بازار سهام در مسیر رونق قرار گرفته است که بخشی از آن نتیجه افزایش ضریب نفوذ بازار سرمایه و بخشی هم نتیجه سیاست‌گذاری‌های تجاری، ارزی و بودجه‌ای دولت است. از این منظر، حمایت دولت از نوع اثرگذاری روی سایر متغیرهای کلان اقتصادی است نه تزریق پول به سهام و امثال آن. از طرفی، حساسیت نسبت به روند نرخ ارز هم یکی دیگر از عوامل انگیزه‌بخش به دولت برای حمایت از سهام و جلوگیری از گسیل پول‌ها به سمت بازار ارز به شمار می‌رود.