امیرحسین واعظ/دبیرسرویس اقتصاد

شاخص بورس هر روز رشد چشمگیر 20تا 30 هزار واحدی دارد و البته ماه‌هاست توانسته گوی رقابت را در بین پربازده‌ترین بازار از آن خود کند. این بازدهی بالا دو نوع واکنش را به همراه داشته است. واکنش اول مربوط به کسانی است که به این بازار علاقه پیدا کرده‌اند. این گروه خود به دو دسته تقسیم می‌شوند. دسته اول کسانی که بعد از شنیدن خبر رشد بازار سرمایه به جمع سهام‌داران پیوسته‌اند و دسته دیگر کسانی که فقط اخبار روزانه بورس را دنبال می‌کنند یا تمایل دارند در این بازار سرمایه‌گذاری کنند. اما واکنش دوم مربوط به کسانی است که بنا به دلایل مختلف، رشد بازار سرمایه را غیرمنطقی و شاخص بورس را حبابی می‌دانند و مردم را به خروج از بورس تشویق می‌کنند. بیشتر این افراد کسانی هستند که در دیگر بازارهای موازی نظیر ارز، طلا، مسکن، خودرو و ... سرمایه‌گذاری کرده‌اند یا پیش از این سهام‌دار بوده و این روزهای طلایی را از دست داده‌اند. برای مثال یک کانال تلگرامی که در بحث ارز فعالیت داشته و چند صد هزار عضو دارد، هر روز مردم را به خروج از بازار سرمایه و سرمایه‌گذاری در بازار ارز تشویق می‌کند. اما این دیدگاه صفر و یک نسبت به بورس تا چه میزان درست است؟برخلاف انتظارها بازده بورس در سال 99 و تا بدین جا چشمگیر بوده است و این مسئله صدای برخی افراد را درآورده است. چند روز پیش یکی از روزنامه‌های اصول‌گرا در یادداشتی به حبابی بودن شاخص‌کل بورس اشاره کرد. در این یادداشت به این موضوع هم اشاره شده که « استعفای اخیر رئیس ‌سازمان بورس به دلیل نگرانی از همین روند بازار سرمایه بوده و حتی او طی نامه‌ای به یکی از مسئولان ارشد دولت خواستار اتخاذ تدابیری برای کنترل رشد بی‌رویه قیمت سهام شده که این نامه به وزارت اقتصاد ارجاع شده و گویا در این وزارتخانه هم اقبال چندانی به آن نشده است.»  علی اکبر عرب مازار، استاد دانشگاه شهید بهشتی هم از کارشناسانی است که بورس را به محل رقابت قماربازان تشبیه کرده و تاکید کرده «رشد شاخص در بورس بیشتر به دلیل سفته‌بازی است و نه رشد صنعت و اقتصاد کشور. اگر این حجم از گردش پول در بازار بورس نصیب شرکت‌ها و ارتقای صنعت می‌شد، جای خوشحالی بود ولی متاسفانه بورس به محل رقابت قماربازان و سفته‌بازان تبدیل شده است.» کمیل طیبی استاد اقتصاد دانشگاه اصفهان نیز با اشاره به اینکه تمام تقاضاهای بازار بورس واقعی نیست، گفت: «در حال حاضر افراد به دلیل محدودیت در بازار سکه و دلار به سمت بازار بورس هجوم آورده اند که این موجب تقاضای حباب گونه در آن شده است، البته زمان ترکیدن حباب بورس هنوز مشخص نیست.» احمد توکلی، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز ضمن اشاره به اینکه  شرایط بازار سرمایه حبابی است، گفت: «اگر حباب بازار بترکد، دولت مسئول است و باید پاسخ‌گو باشد.» اما در بین اهالی بازار سرمایه هم هستند افرادی که به طور غیرمستقیم، رشد بورس را با عملکرد شرکت‌ها قابل قیاس نمی‌دانند. پرحاشیه‌ترین اظهارنظر به محمودرضا خواجه‌نصیری، نایب رئیس شرکت بورس تهران برمی‌گردد. به گفته او« بر اساس مطالعات و بررسی‌های صورت‌گرفته روی سهام شرکت‌های حاضر در بورس در سال ۹۸، رشد قیمت ۷۵ درصد شرکت‌های بورس از نظر تعداد و ۵۵ درصد آنها از نظر ارزش با عملکرد این شرکت‌ها هم‌خوانی نداشته است.»به گفته خواجه‌نصیری «طبق آمارها ۹۸ درصد شرکت‌های بازار سرمایه به لحاظ تعدادی، دارای انحراف منفی بازده سهم از رشد فروش و سود‌آوری هستند و تنها ۲ درصد این شرکت‌ها توانستند رشد مساوی  یا بهتر از بازده سهم را تجربه کنند.» البته نایب رئیس شرکت بورس حبابی بودن کل بازار را به نوعی رد و تاکید کرده « تعمیم حباب بازار سرمایه به کل بازار قابل پذیرش نیست اما به لحاظ تعداد شرکت‌های قابل توجهی هستند که انحراف قابل توجهی از بازده دارند اما به لحاظ ارزشی همچنان شرکت‌هایی داریم که ارزشمند هستند.» البته اگر بخواهیم از نظر آماری مقایسه کنیم و بر صحبت‌های خواجه‌نصیری تکیه کنیم در حال حاضر حدود یک سوم از شرکت‌ها زیر ارزش ذاتی معامله می‌شوند.

 

موج ریزش بورس در شبکه‌های اجتماعی

دوران کرونا هر چه ضرر و زیان داشته باشد، اما از نظر آماری در یک زمینه دستاورد قابل قبولی داشته است. در همین یکی دو ماهی که بخشی از آن در قرنطینه و بخش دیگر به فاصله‌گذاری اجتماعی گذشته است، تحلیلگران زیادی در مسائل مختلف از جمله اقتصاد، سیاست، فلسفه، هنرهای مختلف، مسائل پزشکی و... ظهور و بروز پیدا کرده و برخی از آنها نیز یافته‌ها و تحلیل‌های خود را در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌کنند! به خاطر همین مسئله است که هر روز موارد مختلفی از روش‌های پیشگیری و مبارزه با کرونا منتشر و نسخه‌های متعددی برای درمان کرونا تجویز می‌شود! در این شرایط بخشی از تحلیلگران مجازی، نیز بر طبل حبابی‌بودن بورس می‌کوبند. استدلال این افراد نیز به رشد قابل توجه شاخص کل بازار سرمایه در مقابل وضعیت نامطلوب اقتصاد کشور باز‌می‌گردد. حتی برخی از افراد وضعیت فعلی بورس ایران را با بورس چین در سال 2015 قیاس می‌کنند و نتیجه می‌گیرند بعد از عرضه سهام دولتی، بازار ریزش سنگینی خواهد داشت. برخی نیز بورس را به موسسات مالی غیرمجاز و داستان اعتراض مردم شبیه می‌دانند.

 

حمایت دولت از بورس ادامه دارد

در مقابل این دیدگاه‌ها، دیدگاه دولت نسبت به بورس همچنان مثبت است. به گفته وزیر اقتصاد «مطالعات نشان داده بورس طی 7 ماه اخیر حباب ندارد و هنگامی که از بورس استقبال می‌شود، چرا باید مردم را بترسانیم؟» فرهاد دژپسند خیال سهام‌داران را هم راحت کرده و گفته «حمایت دولت از بورس ادامه‌دار خواهد بود و مختص یک زمان کوتاه مدت نیست. همچنین حمایت‌های رئیس‌جمهور بالاترین مقام اجرایی را از بورس داریم و عرضه‌های اولیه با قدرت تا پایان سال ادامه دارد.»اغلب کارشناسان بورسی نیز دیدگاه مثبتی به روند بازار دارند. امیرعلی امیرباقری یکی از این کارشناسان است که در گفت‌وگو با ایرنا گفته است «این روزها برخی از افراد بدون آگاهی و دانش نسبت به واژه حباب و کلیت بازار اظهارنظرهایی را دارند که در پاسخ باید گفت بازار سرمایه از آنجایی که از تعداد زیادی شرکت و صنعت تشکیل شده در همه اوقات با چنین شرایطی همراه بوده است. همیشه در بازار شرکت‌هایی حضور داشتند که یا بیشتر از ارزش ذاتی خود یا مساوی با ارزش ذاتی یا کمتر از ارزش ذاتی خود معامله می‌شدند بنابراین این پدیده، پدیده نوظهوری نیست.» به گفته محمد عنبری کارشناس اقتصادی «برخی از سهام در بازار بورس اوراق  بهادار ممکن است مقدار سودشان از ارزش ذاتی‌شان بالاتر باشد اما عرضه و تقاضای بازار، قیمت سهام را به حدی رسانده که همچنان برای این سهم تقاضا وجود دارد. به این حالت حباب گفته نمی‌شود.»

 

هر  روندی، اصلاح دارد

نکته مهم در روند قیمتی سهام، «اصلاح» است. در واقع هر موج صعودی یا نزولی، از یک خط صاف تشکیل نشده و به صورت زیگزاگ بالا یا پایین می‌رود و این ذات هر روند است. در نتیجه به احتمال زیاد، در آینده این روند صعودی پرقدرت بورس، وارد فاز اصلاحی می‌شود. این فاز اصلاحی می‌تواند چند روز یا حتی چند سال طول بکشد. می‌تواند اصلاح 10 درصدی داشته باشد یا حتی در برخی از سهام، به قیمت‌های ابتدایی هم برگردیم، اما این مسئله دلیل آن نیست که از هم اکنون بازار را در آستانه ریزش معرفی کنیم.