ساعت 24-دکتر عباس ملکی با حضور دست کم دو ده های درپیگیری و تحلیل بازار انرژی ایران و جهان یکی از ورزیده ترین نیروها ی کارشناسی به حساب می اید که حالا به طور منظم هر هفته تفسیر خود از بازار نفت وگاز و سیاست های مرتبط با آن را گزارش می کند. تازه ترین گزارش اور ادرادامه بخوانید که مربوط به هفته منتهی به شنبه 6 اردیبهشت است.

  آخرین قیمت نفت برنت روز جمعه ۲۲ دلار برای تحویل در ماه ژوئن بود. قیمت نفت وست‌تگزاس اینترمدییت در آخرین ساعات جمعه شب به ۱۷ دلار در هر بشکه رسید و قیمت گاز طبیعی در بازار هنری ‌هاب ۷۷/۱ دلار برای هر یک میلیون بی‌تی‌یو نفت برنت یکی از پایین‌ترین قیمت‌های خود را تجربه می‌کند.نفت تگزاس پس از پایین آمدن قیمت به منهای ۴۷ دلار که از ابتدای کشف نفت تاکنون بی‌نظیر بود، حالا در حال بهبود یافتن است.
تفسیر هفته
۱- در هفته قبل قیمت نفت وست‌تگزاس اینترمدییت ۳۰۰ درصد سقوط کرده و برای اولین بار در تاریخ، قیمت پرداختی برای نفت به صورت منفی درآمد.نفت برنت نیز با ۲۰درصد کاهش به زیر ۲۵ دلار رسید. علت اصلی منفی شدن قیمت نفت تگزاس، همانا محدود بودن فضای انبار کردن نفت‌خام در آمریکا و به خصوص در اطراف قطب نفتی کاشینگ در ایالت اوکلاهماست. چون خروجی از انبارها به دلیل کاهش تقاضا محدود است، تولیدکنندگان باید به تولید حداقل در کوتاه‌مدت با وجود قیمت پایین نفت‌خام ادامه دهند، زیرا توقف تولید باعث افزایش هزینه‌های بالاسری، خسارت به چاه‌های نفت و کاهش ظرفیت تولید در آینده می‌شود. نبود ظرفیت انبار در ماه می که قراردادهای آن تا ۲۰ آوریل نهایی می‌شد، باعث شد که معامله‌کنندگان به خریداران پیشنهاد پول دهند تا نفت را هر چه زودتر برداشت کنند.
۲- منفی شدن قیمت نفت به معنای بی‌ارزش شدن نفت‌خام یا کم‌اهمیت شدن این مهم‌ترین حامل انرژی نیست. به عنوان مثال قیمت نفت برنت که در مرغوبیت به پای تگزاس هم نمی‌رسد برای برداشت در ماه ژوئن در روز گذشته به قیمت ۲۲ دلار در هر بشکه معامله شد.حتی نفت تگزاس برای برداشت در ماه ژوئن نیز قیمت مثبت داشته و با ۱۷ دلار معامله شد. برنت و دیگر نفت‌های مرجع مانند دوبی، عرب‌لایت و نفت سبک ایران دارای محدودیت تگزاس که تنها از کاشینگ باید تحویل گرفته شود نبوده و در نقاط مختلف به خصوص بنادر اروپایی سه‌گانه آمستردام، رتردام، آنتورپ (ARA) قابل خرید و فروش و برداشت به صورت فیزیکی هستند.
۳- اختلالات در بازار نفت علاوه بر بیماری کووید ۱۹به لحاظ زمانی همزمان شده با اواخر بهار که در این دوره پالایشگران کمتر نفت‌خام خرید و تصفیه کردند تا در تابستان بفروشند. پیش‌بینی دبیرخانه اوپک ناظر بر این است که حداقل ۱۲ میلیون بشکه از تقاضای نفت‌خام در فصل دوم سال کم خواهد شد. ۶۰ درصد کاهش تقاضا از کم شدن مصرف در حمل‌ونقل ناشی می‌شود. در مصرف حامل‌های انرژی در بخش نفت‌خام، نفت گاز و سوخت هواپیما بیشتر از بقیه کاهش داشته‌اند. به صورت قطعی ۴۰ درصد از مردم دنیا اینک در حالت قرنطینه و ممنوعیت خروج از خانه‌های خود هستند. از این رو وضعیت بازار نفت به این زودی به سامان نخواهد رسید.
در فصل سوم ۲۰۲۰، پیش‌بینی دبیرخانه اوپک تقاضا به مقدار شش میلیون بشکه کمتر از سال قبل خواهد بود و در فصل چهارم ۲۰۲۰ این مقدار به ۵/۳ میلیون بشکه در روز می‌رسد. می‌توان نتیجه گرفت که کاهش تقاضا برای نفت‌خام تا سال‌ها با ما همراه خواهد بود.به همین دلیل اعضای اوپک و غیراوپک در نشست اوپک‌پلاس به این نتیجه رسیدند که از اول ماه می ۲۰۲۰ مقدار ۷/۹ میلیون بشکه در روز از تولید کلی خود کسر کنند. پس از دو ماه کاهش تولید به ۷/۷ میلیون بشکه در روز تا انتهای سال ۲۰۲۰ خواهد رسید. از آن پس تا آوریل ۲۰۲۲ مجموع کاهش تولید اوپک‌پلاس به ۸/۵ میلیون بشکه در روز خواهد رسید.
۴- بانک جهانی نیز در پیش‌بینی‌های خود در مورد قیمت نفت ارزیابی مجدد کرد. به گزارش این بانک به دلیل کمتر شدن تقاضای انرژی در جهان به سبب اپیدمی کرونا، بازار کالا در جهان دچار شوک شده که این شوک برای کشورهای در حال توسعه شدیدتر است. همچنین پیش‌بینی می‌شود که قیمت نفت به صورت متوسط در ۲۰۲۰ در حول و حوش ۳۵ دلار در هر بشکه باقی بماند که نسبت به سال ۲۰۱۹، ۴۳ درصد کمتر است.بانک جهانی توصیه کرده دولت‌ها بهتر است برای اصلاح یارانه انرژی و کمتر کردن آن دست به کار شوند تا منابع لازم برای سیاستگذاری‌ها جهت پر کردن خلأ بیکاری و رکود ناشی از کرونا را پیدا کنند.

۵- وضعیت در خلیج‌فارس مجددا همراه با افزایش تنش گزارش می‌شود. نزدیک شدن قایق‌های جنگی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به ناوهای جنگی ایالات متحده پیامدهای متعددی داشت. رییس‌جمهور آمریکا چند روز بعد اعلام کرد که به نیروهای آمریکایی دستور نشان دادن عکس‌العمل در برابر قایق‌های ایرانی را داده است. ایران نیز اعلام کرد که هر گونه حرکتی علیه منافع ایران در خلیج‌فارس را تحمل نخواهد کرد. همچنین ارسال ماهواره نور با موشک قاصد به فضا توسط سپاه دارای پیامدهای استراتژیک در سطح جهانی بود.از نظر ایران، پرتاب این ماهواره آغاز استفاده نظامی ایران از فضاست که مهم‌ترین خاصیت آن رسیدن به سطحی جدید از اشراف اطلاعاتی بر فضاهای ملی و مشترک جهانی است. با چنین اقدامی از این پس ایران می‌تواند شکل‌گیری یک تهدید موشکی علیه خود در هر کجای جهان که باشد را رصد کند. دسترسی نظامی به فضا مفهوم هدایت و ناوبری را به ویژه در زمینه موشک‌های بالستیک برای ایران به طور اساسی متحول می‌کند. آمریکا اقدام ایران را ناقض قطعنامه‌های شورای امنیت خواند و تهدید کرد که موضوع را در صحن شورا مطرح می‌کند.آلمان و فرانسه نیز ایران را محکوم کردند. تحولات در منطقه خلیج‌فارس تا اندازه‌ای باعث بالارفتن قیمت نفت شد.
۶- گرچه مصرف نفت در آمریکا نسبت به ماه قبل به اندازه یک‌سوم کمتر شده، اما به نظر می‌رسد در حال تثبیت است. کم شدن فعالیت‌های اقتصادی و متوقف شدن حمل‌ونقل در آمریکا به قدری تاثیر داشته که رکود اقتصادی به اندازه رکود بزرگ در دهه ۱۹۳۰تلقی می‌شود. کاهش مصرف نفت از ابتدای دوران استفاده از نفت در دهه ۱۸۶۰ بی‌سابقه است.در میانه ماه آوریل کل مصرف فرآورده‌های نفتی در آمریکا به مقدار ۱/۱۴ میلیون بشکه در روز رسید که نزدیک به ۸/۱۳ میلیون بشکه هفته قبل بود، اما نسبت به پنج هفته قبل در ابتدای مارس که ۵/۲۱ میلیون بشکه بود، به مقدار یک‌سوم کاهش یافته است.
واردات نفت‌خام آمریکا در مدت مشابه از ۵/۶ میلیون بشکه به ۹/۴ میلیون بشکه در روز رسید. از طرف دیگر تولیدکنندگان نفت غیرمتعارف همراه سنگ‌های رسوبی (شیل) با مشکل قروض خود به سرمایه‌گذاران فعلی و عدم اشتیاق برای سرمایه‌گذاری در آینده در این بخش از صنعت نفت و گاز مواجه شده‌اند. به خصوص قیمت نفت تگزاس که در دوشنبه پیش به سطح منهای ۳۸ دلار هر بشکه رسید، صبر سرمایه‌گذاران را تمام کرد.گزارش شده است که ۶۰ درصد تولیدکنندگان مستقل آمریکا باید تجدید ساختار داده و برای بدهی‌های خود برنامه زمانی مجدد تدارک ببینند. تولیدکنندگان نفت شیل به اعلام ورشکستگی به عنوان یک سپر محافظ در برابر بدتر شدن وضعیت شرکت و نزدیک شدن به صفر جریان نقدی خود نگاه می‌کنند. با اعلام ورشکستگی تولیدکنندگان نفت شیل، آنگاه نوبت صاحبان خطوط لوله است که به مصیبت دچار شوند، چراکه قرارداد انتقال نفت از خطوط لوله در زمان بالا بودن قیمت نفت منعقد شده و حالا تولیدکنندگان نفت ادعا می‌کنند ورشکسته شده و نمی‌توانند هزینه‌های خط لوله را بپردازند. پالایشگاه‌ داران در انتهای این صف آسیب‌دیدگان از افتادن قیمت نفت و عدم وجود تقاضا هستند. ظرفیت تصفیه باید با توجه به قراردادهای با مشتریان فرآورده تعیین شود.
یعنی در روزها و هفته‌های پیش‌رو، پالایشگاه باید خاموش شود. چیزی که خود هزینه‌های اضافی به صاحب پالایشگاه تحمیل می‌کند. این را هم به یاد داشته باشیم در محافل مالی جهان این مساله مطرح است که از این پس سود سهام برای سرمایه‌گذاری در حوزه‌های نفتی ممکن است به صفر برسد.
۷- شرکت نفتی کنتیننتال ریسورسز اعلام کرد که تولید خود در داکوتای شمالی را متوقف و اعلام فورس‌ماژور کرده است. نتیجه اعلام فورس‌ماژور متوقف کردن تعهدات قراردادی به طور کلی است.
در همین حال وزیر خزانه‌داری آمریکا اعلام کرد که به دنبال یک برنامه اعطای وام به شرکت‌های نفتی است. این وام می‌تواند از طریق شرکت‌های مالی خصوصی یا از منابع فدرال‌رزرو باشد.

۸- با شروع اپیدمی کرونا و کاهش تقاضا برای حامل‌های انرژی، تولید فرآورده‌های نفتی به یک‌باره نمی‌توانست متوقف شود. به همین جهت مقدار فرآورده‌هایی که در داخل مخازن کشتی‌ها به صورت شناور روی آب ذخیره شده‌اند نسبت به ماه مارس دوبرابر شده و از ۳۰ میلیون به مقدار ۶۸ میلیون بشکه رسیده‌اند. این مخازن مملو از بنزین، نفت‌گاز و سوخت هواپیماست. با توجه به کمبود مخازن زمینی برای نگهداری از این نوع فرآورده‌ها، صاحبان فرآورده به اجاره کردن کشتی و تانکر برای نگهداری آنها رو آورده‌اند. اکثر این کشتی‌ها در نزدیکی سواحل اروپای شمال غربی، خلیج مکزیکو، دریای مدیترانه و همچنین در بندر فجیره امارات متحده عربی هستند. در همین حال در بخش نفت خام آمریکا دارای ۱۰۹ میلیون بشکه از انبارهای نفت‌خام است که بدون شک در آینده نزدیک تخلیه نخواهند شد.به همین دلیل تولیدکنندگان نفت آمریکا اعم از نفت متعارف و شیل باید بین سه تا پنج میلیون بشکه در روز از تولید نفت خود کم کنند تا اضافه ذخیره انبارها به حالت عادی درآید.
۹- اداره کنترل سرمایه‌های خارجی (OFAC) در دولت آمریکا مجوز همکاری چند شرکت نفتی آمریکایی با شرکت نفت ونزوئلا را تا آخر ۲۰۲۰ صادر کرد.
شرکت‌های شورون، ‌هالی برتون، اشلومبرژر، بیکرهیوز و وترفورد از این مجوز می‌توانند استفاده کنند. گرچه این اقدام به یک معنا می‌تواند به عنوان گشایشی در کار تولید و صادرات نفت‌خام ونزوئلا تلقی شود اما از طرف دیگر به معنای آن است که دولت آمریکا همکاری شرکت‌ها و افراد آمریکایی و غیرآمریکایی در صنایع نفت ونزوئلا را به شدت تحت نظر دارد. 

*تحلیلگر بازار انرژی